Έλληνες Φιλόσοφοι

Διαφήμιση

ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΘΑΥΜΑΖΕΙΝ

Πρώτος χρησιμοποίησε το όνομα φιλοσοφία και ονόμασε τον εαυτό του φιλόσοφο ο Πυθαγόρας. Η ελληνική φιλοσοφία είναι η αρχαιότερη και ξεκίνησε από τον Ορφέα στη Θράκη και από τον Λίνο στη Θήβα. Επόμενος αρχαίος φιλόσοφος ήταν ο Μουσαίος από την Αθήνα, ο οποίος πρώτος έγραψε περί Θεογονίας και Σφαίρας.

 

Η φιλοσοφία που ξεκίνησε από τον Πυθαγόρα ονομαζόταν Ιταλική, επειδή ο Πυθαγόρας στην Ιταλία κυρίως άσκησε τη φιλοσοφία.  Η φιλοσοφία που ξεκίνησε από τον Αναξίμανδρο ονομαζόταν Ιωνική, επειδή ο δάσκαλος του Αναξίμανδρου ο Θαλής ήταν Ίωνας- καταγόταν από τη Μίλητο.

 

Η φιλοσοφία χωρίζεται σε τρία μέρη: φυσικό, ηθικό, διαλεκτικό. Ο Σωκράτης εισήγαγε την ηθική φιλοσοφία. Στην ηθική φιλοσοφία υπήρχαν δέκα σχολές: Ακαδημαϊκή, Κυρηναϊκή, Ηλιακή, Μεγαρική, Κυνική, Ερετρική, Διαλεκτική, Περιπατητική, Στωική, Επικούρεια.

ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΑΓΑΠΑ ΤΗ ΣΟΦΙΑ

Αλκμαίων ο Κροτωνιάτης

Κρότων

περ. 500 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

 

Ο Κροτωνιάτης. Πυθαγόρειος φιλόσοφος, γιατρός και φυσικός. Ήταν προσωπικός μαθητής του Πυθαγόρα. Συγκαταλέγεται ανάμεσα σ’ εκείνους που είχαν την τύχη να γνωρίζουν από κοντά τον μεγάλο δάσκαλο και να εργαστούν μαζί  του. Θέλοντας ο φιλόσοφος να δείξει τον περιορισμένο ορίζοντα της ανθρώπινης γνώσης παρατηρεί από την αρχή του βιβλίου του πως, ενώ οι θεοί έχουν ξεκάθαρη γνώση για τον αφανή και φανερό κόσμο, οι άνθρωποι μπορούν μόνο συμπεράσματα να συνάγουν από τις παρατηρήσεις τους. Είναι φανερό πως ο Αλκμέων είχε πρόθεση να μιλήσει στο βιβλίο του (που ελάχιστα αποσπάσματά του μόνο σώθηκαν) για πράγματα που ανήκουν στον φανερό ανθρώπινο κόσμο και όχι στον αφανή. Έτσι, η διδασκαλία του περιοριζόταν, καθώς φαίνεται, στην περιοχή της ιατρικής, της φυσιολογίας και της ψυχολογίας.

 

Ο Αλκμέων είναι ο πρώτος που αναγνώρισε τον εγκέφαλο ως κεντρικό όργανο με το οποίο συνδέονται όλες οι αισθήσεις. Η διαφορά ανάμεσα στον άνθρωπο και στα ζώα είναι πως αυτός κατανοεί, ενώ εκείνα απλώς αισθάνονται.

 

Το ενδιαφέρον του για την ιατρική και τη φυσιολογία τον οδήγησε στη διατύπωση ορισμένων αξιοσημείωτων απόψεων για την υγεία και την αρρώστια: «Ο Αλκμέων ισχυρίζεται πως η υγεία είναι η ισονομία των δυνάμεων, το να έχουν δηλαδή ίσα δικαιώματα μέσα στο σώμα το υγρό, το ξηρό, το ψυχρό, το θερμό, το πικρό, το γλυκό και τα λοιπά, η μοναρχία όμως ανάμεσά τους, δηλαδή η μεμονωμένη κυριαρχία ενός από αυτά, δημιουργεί την αρρώστια.. Η υγεία όμως είναι η συμμετρική ανάμιξη των ποιοτήτων». Το ζωντανό σώμα είναι ένα σύστημα που οι βασικές συστατικές δυνάμεις, να και αντίθετες μεταξύ τους, πρέπει να είναι ισότιμες. Όταν αυτές ισορροπούν, το σύστημα λειτουργεί αρμονικά. Η αρμονία διαταράσσεται όταν μια δύναμη αποκτήσει ισχύ πέρα από τα κανονικά μέτρα της. Η δυσαρμονία που τότε προκαλείται είναι η αρρώστια. Η θεραπεία, λοιπόν, που σημαίνει αποκατάσταση της ισορροπίας, η οποία διαταράχθηκε, συνίσταται στο να επαναφερθεί στην τάξη η δύναμη που καταπάτησε την αρχή των ίσων δικαιωμάτων μέσα στη μικρή «πολιτεία» του σώματος.

 

Ο Αλκμέων επιχείρησε ακόμα να δώσει μια ορθολογική εξήγηση της φυσιολογικής κόπωσης του ζωντανού οργανισμού και του θανάτου του. Εξηγούσε την πορεία του σώματος προς τα γηρατειά και τον θάνατο ως συνέπεια μιας σειράς μεταβολών που συμβαίνουν συνεχώς μέσα του. Η γραμμή του βιολογικού χρόνου που διαγράφει κάθε ζωντανός οργανισμός δεν είναι κυκλική και ανακυκλούμενη παρά γραμμική πορεία προς τα εμπρός χωρίς επαναφορά. Αν τα γηρατειά θα ήταν μια άλλη παιδική ηλικία, οι άνθρωποι και τα άλλα ζώα θα μπορούσαν να ζουν αιώνια, μια και η πορεία της ζωής τους θα ήταν ένας κύκλος, όπου το τέλος θα αποτελούσε μια νέα αρχή και η ζωή θα επαναλαμβανόταν αιώνια νέα. Καθετί, λοιπόν, που γεννιέται και ζει οδηγείται αναγκαστικά στον θάνατο, γιατί η αρχή εδώ δεν μπορεί να προσαφθεί στο τέλος.

Με ανάλογη επιχειρηματολογία ο φιλόσοφος ήθελε να δείξει πως η ψυχή είναι αθάνατη. Ενώ τα ανθρώπινα σώματα χάνονται, γιατί η πορεία τους είναι γραμμικά πεπερασμένη, τα ουράνια σώματα είναι αθάνατα, γιατί κινούνται με συνεχή, αιώνια πορεία κυκλική. Αν ληφθεί υπ’ όψιν ότι ο ήλιος είναι το πιο φανερό παράδειγμα ουράνιου σώματος, που φαίνεται να κινείται με συνεχή και αδιάκοπα ανακυκλούμενη πορεία, εξηγείται ο λόγος του Διογένη Λαέρτιου πως ο Αλκμέων δίδαξε ότι η ψυχή είναι αθάνατη και η κίνησή της είναι συνεχής σαν του ήλιου.

ΑΝΑΞΑΓΟΡΑΣ Ο ΚΛΑΖΟΜΕΝΙΟΣ

Κλαζομενές

500 - 428 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Μέγας σοφός της αρχαιότητος. Υιός του πλουσίου και ευγενούς Ηγησιβούλου. Ο Αναξαγόρας μετέφερε τη φιλοσοφία από την Ιωνία στην Αθήνα, όπου και εγκαταστάθηκε, για να γίνει οικείος και φίλος του Περικλέους, του οποίου έγινε και δάσκαλος. Κατηγορήθηκε όμως για αθεΐα από τους αντιπάλους του μεγάλου πολιτικού, και αναγκάσθηκε λίγο πριν από την έκρηξη του Πελοποννησιακού πολέμου, να εγκαταλείψει την Αθήνα και να επιστρέψει στην Ιωνία, όπου ίδρυσε φιλοσοφική σχολή, πιθανώς στη Λάμψακο. Πέθανε εκεί, ασχολούμενος κυρίως με τα μαθηματικά, τη φυσική, την αστρονομία και την Ιατρική.

 

Πρώτος ο Αναξαγόρας εξέτασε το ζήτημα του τετραγωνισμού του κύκλου. Δυστυχώς από το έργο του «Περί φύσεως» ελάχιστα αποσπάσματα διεσώθησαν, στα οποία ο σοφός περιγράφει ορθά το φαινόμενο των εκλείψεων της σελήνης. Η ύλη, κατά τον Αναξαγόρα, δεν ανάγεται σ’ ένα μόνο στοιχείο. Υπάρχουν πλήθος στοιχεία, όχι τέσσερα, ως υπεστήριζε ο Εμπεδοκλής. Διετύπωσε πρώτος την αντίληψη ότι η αδιαμόρφωτη και ανάμικτη ύλη του Σύμπαντος ετέθη σε τάξη από ένα «Νουν», ο οποίος εδημιούργησε την ενότητα και την αρμονία.

 

Παν ό,τι υπάρχει εις τον Μεγάκοσμο υπάρχει και στον Μικρόκοσμο. Έκαστον όμως πράγμα γίνεται αισθητό ανάλογα με το στοιχείο που μέσα σ’ αυτό υπάρχει. Καθώρισε κατά τρόπο καταπληκτικό για την εποχή του τις αιτίες που προκαλούν τις εκλείψεις του Ήλιου και της Σελήνης και με τις κοσμογονικές θεωρίες του προανάγγειλε τις θεωρίες των Μπυφόν, Λαπλάς και Καντ. Ο Αναξαγόρας μπορεί να θεωρηθεί ο πρόδρομος της συγκριτικής φυσιολογίας.

ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ

Μίλητος

611 - 546 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Διάσημος σοφός της αρχαιότητος, πιθανώς εταίρος και μαθητής του συμπολίτου του Θαλή. Σύμφωνα με μερικούς αρχαίους συγγραφείς ο Α. εφεύρε πρώτος τον σκιοθηρικόν γνώμονα (Ηλιακόν ωρολόγιον). Ο Ηρόδοτος όμως λέγει ότι το όργανο αυτό ήλθε στην Ελλάδα από τη Βαβυλωνία. Ίσως λοιπόν να το έκανε γνωστό ο Α. και να το τελειοποίησε. Επίσης λέγεται ότι εχάραξε τον πρώτο γεωγραφικό χάρτη στον οποίο παρέστησε τη Γή με σχήμα κυλίνδρου.

Ο Α. είναι ο πρώτος Έλληνας φιλόσοφος, ο οποίος εξέθεσε τις γνώμες του σε βιβλίο γραμμένο σε πεζό λόγο και ο πρώτος που μεταχειρίσθηκε το όνομα αρχή, όρος που από τότε επικράτησε στη φιλοσοφία. Ως αρχή των όντων θεωρούσε «λεπτήν» και απέραντον πρώτην ύλην δίχως καμία ιδιότητα, δηλαδή το «Άπειρον», από το οποίο εκπορεύονται και σχηματίζονται οι κόσμοι, και στο οποίο, και πάλιν, άπαντα επιστρέφουν. Λέγεται, ότι κάποτε που παρεπιδημούσε στη Σπάρτη, ειδοποίησε τους κατοίκους της για επικείμενο σεισμό, ο οποίος πράγματι επισυνέβη.

ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ

Μίλητος

585 - 525 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Αρχαίος Έλληνας  φυσικός φιλόσοφος και επιστήμονας από τη Μίλητο. Η ακμή του πέφτει στον 6ο προχριστιανικό αιώνα (πέθανε ανάμεσα στα χρόνια 528 και 525). Ήταν οπωσδήποτε νεότερος από τον συμπολίτη του Αναξίμανδρο, αλλά η παράδοση, που τον παρουσιάζει μαθητή του, σημαίνει απλά πως αυτός συνέχισε τη γραμμή εκείνου στον τομέα της έρευνας του φυσικού κόσμου.

 

Ο Αναξιμένης θεώρησε ως αρχή των πάντων τον «αέρα», ξεκινώντας από το συγκεκριμένο υλικό σώμα που απλώνεται διάχυτα γύρω μας και που την κινητικότητά του είναι σε θέση ο καθένας να παρατηρεί. Ο «αήρ» είναι το μόνο στοιχείο που κατανέμεται κανονικά μέσα στο χώρο και ως τέτοιο είναι το κατάλληλο για να συνέχει, να περιέχει και να συγκρατεί τα πάντα. Και το πιο σπουδαίο είναι πως ο αέρας αποτελεί την πιο λεπτή ύλη που ταυτίζεται με το «πνεύμα» ή την «ψυχή», την αρχή της ζωής. Ο κόσμος συλλαμβάνεται ως ένας μεγάλος ζωντανός οργανισμός που αναπνέει αέρα και εμψυχώνεται από αυτόν. Και η ανθρώπινη ψυχή δεν είναι παρά μια λεπτή πνοή αέρα που συγκρατεί στη ζωή τον ανθρώπινο οργανισμό. Στο σύστημα του Αναξιμένη παρατηρείται ως κύριο χαρακτηριστικό η μετάθεση των διαφορών της θερμοκρασίας στις διαφορές της πυκνότητάς: θερμότερο – αραιότερο, ψυχρότερο – πυκνότερο. Έτσι όλα τα πράγματα εντάσσονται σε μια ορισμένη βαθμίδα πάνω στην κοσμική κλίμακα θερμοκρασίας, η οποία αντιστοιχεί σ’ έναν ορισμένο βαθμό πυκνότητας της στοιχειακής ύλης (δηλαδή του αέρα).

 

Η Γη είναι ένα ένα επίπεδο σώμα, μια αβαθής «σκάφη» που αιωρείται στον αέρα. Και τα ουράνια σώματα είναι επίπεδοι δίσκοι που γλιστρούν πάνω στον αέρα. Αυτά αποτελούνται από φωτιά και έχουν έναν πυρήνα από στερεά ύλη που μένει αθέατη. Ο Αναξιμένης πιθανόν να υπήρξε ο πρώτος που παρατήρησε πως η Σελήνη δανείζεται το φως της από την Ήλιο. Εξάλλου εξηγούσε το ουράνιο τόξο ως αποτέλεσμα της αντανάκλασης των ηλιακών ακτινών πάνε σε μάζα συμπυκνωμένου αέρα και με γνήσιο επίσης επιστημονικό ταλέντο περιέγραφε τα ο φαινόμενο του φωσφορισμού της θάλασσας. Φαίνεται πως απέδιδε μια κυρίαρχη θέση στον Ήλιο: ο Ήλιος βρίσκεται στο κέντρο, ανάμεσα στη Σελήνη και στα άστρα, και φωτίζεται προς κάθε κατεύθυνση. Η μυθική πίστη πως ο θεός Ήλιος είναι κυρίαρχος πάνω σε όλα και βλέπει τα πάντα παραχωρεί τη θέση της σε μια επιστημονική άποψη.

 

Ο δικός μας κόσμος δεν είναι ο μοναδικός κόσμος που υπάρχει. Η αχανής μάζα του αέρα περιέχει ταυτόχρονα αναρίθμητους κόσμους που συνεχώς γεννιούνται και πεθαίνουν, επιστρέφοντας στο αρχικό άπειρο νεφέλωμα.

Η θεωρία του για τον αέρα απηχείται στον Αρχέλαο τον Αθηναίο και εμπνέει ιδιαίτερα τον Διογένη τον Απολλωνιάτη, ο οποίος επιχείρησε, σε μιαν ύστατη προσπάθεια μέσα στα πλαίσια του προσωκρατικού στοχασμού, να επαναφέρει τον μιλήσιο μονισμό μετά τα πλουραλιστικά συστήματα του Εμπεδοκλή, του Αναξαγόρα και των Ατομικών.

ΑΝΑΧΑΡΣΙΣ Ο ΣΚΥΘΗΣ

Σκυθία

589 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Σκύθης από βασιλικό γένος. Ωθούμενος από φλογερή δίψα για γνώση, κατέβηκε στην Ελλάδα και επισκέφθηκε την Αθήνα, για να γίνει φίλος του Σόλωνος, και την Κόρινθο, για να συνδεθεί με τον Περίανδρο. Ο Ηρόδοτος λέγει γι’ αυτόν, ότι διαπλέοντας την Κύζικο είδε μια τελετή προς τιμής της Δήμητρας, και ορκίσθηκε αμέσως να μεταφέρει τη λατρεία της θεάς στην πατρίδα του.

Όταν όμως, επιστρέφοντας στη Σκυθία, αποπειράθηκε να εκπληρώσει το όρκο του, ο αδελφός του Σαύλιος τον εφόνευσε. Ο Ανάχαρσις έγινε γρήγορα περιώνυμος την Ελλάδα, τον κατέταξαν δε μεταξύ των Επτά Σοφών. Ο Κροίσος τον κάλεσε στις Σάρδεις. Πολλοί Έλληνες (Διογένης ο Λαέρτιος, Λουκιανός κ.α.) ασχολήθηκε με τα αποφθέγματά του, και εθαύμασαν της οξύνοιά του, την ευθυβολία της σκέψης του και την οξύτατη αντίληψή του περί τα ελληνικά πράγματα. Από τις επιστολές του, εννέα τον αριθμό, την πέμπτη την μετέφρασε ο Κικέρων.

ΑΝΝΙΚΕΡΙΣ

Κυρήνη

περ. 4ος - 3ος αι. π. Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

 

Κυρηναϊκός φιλόσοφος που άκμασε κατά τον 4ο με 3ο π.Χ αιώνα. Διαφορετικά από τον Αρίστιππο, τον ιδρυτή της Κυρηναϊκής Σχολής, που παραδεχόταν ως ηθική αρχή την απόλαυση της στιγμής και τον Θεόδωρο, που δίδασκε πως το κριτήριο βρίσκεται στη χαρούμενη διάθεση του ανθρώπου, ο Αννίκερις πρόβαλλε πιο εκλεπτυσμένες απόψεις για την ηδονή και την απόλαυση: τόνιζε πως η πραγματική χαρά και απόλαυση πετυχαίνονται στην κοινότητα, τη φιλία, την οικογένεια, την ομάδα, την πολιτεία. Πάνω , λοιπόν, από τις ατομικές απολαύσεις και ηδονές, αναγνωρίζονται εδώ οι ευχαριστήσεις της συλλογικής ζωής και οι κοινωνικές αξίες.

 

Η διδασκαλία αυτή ηχούσε σαν απάντηση στην πεσιμιστική θεωρία του Ηγησία του Πεισιθάνατου, που είχε καταστρεπτικές συνέπειες στην Αλεξάνδρεια εξωθώντας πολλούς στην αυτοκτονία. Αντίθετα προς αυτή τη θεωρία, ο Αννίκερις δίδασκε τη χαρά της ζωής και την επιδίωξη της ηδονής μέσα στην ανθρώπινη κοινότητα.

ΑΝΤΙΦΑΝΗΣ

Σμύρνη

4ος αιώνας π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Κωμικός ποιητής. Γεννήθηκε στη Ρόδο ή στη Σμύρνη. Ονομαστός για το πλήθος των κωμωδιών του. Με πρόταση του Δημοσθένη απέκτησε την ιδιότητα του Αθηναίου πολίτη, μολονότι Μικρασιάτης. Έγραφε κωμωδίες και για ξένα θέατρα. Λέγεται ότι έγραψε 260, και σύμφωνα με άλλους 365, μέγα μέρος από τις οποίες παιζόταν στα θέατρα των ελληνικών αποικιών. Οι κωμωδίες του είχαν περισσότερο ρητορικό πάθος από ποιητική αξία, και συχνά επαναλάμβανε τα ίδια θέματα. Αν και όχι εκ γενετής Αθηναίος, χειριζόταν την αττική διάλεκτο με δεξιότητα και χάρη. Από τα έργα του μόνο αποσπάσματα διασώθηκαν.

Αντισθένης

Αθήνα

444 - 366 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Επιφανής φιλόσοφος της αρχαίας Ελλάδος. Γεννήθηκε στην Αθήνα, άγνωστο πότε, από πατέρα Αθηναίο και μητέρα καταγόμενη από τη Θράκη. Ήταν σύγχρονος με τον Πλάτωνα και μεγαλύτερος στην ηλικία από αυτόν. Υπήρξε μαθητή του Γοργία και αργότερα φίλος και πιστός θαυμαστής του Σωκράτη. Μετά το θάνατο του μεγάλου δασκάλου του, ίδρυσε φιλοσοφική σχολή κοντά στο Γυμνάσιο Κυνόσαργες. Από την ονομασία αυτή οι οπαδοί του ονομάσθηκαν Κυνικοί και η αίρεσή τους Κυνισμός. Ιδιαίτερα ονομαστός μαθητής του υπήρξε ο Διογένης ο Σινωπεύς.

Ο Σωκράτης τον θαύμαζε για τον εγκρατή και σχεδόν ασκητικό του βίο, την ήρεμη ανεξαρτησία του και τη δύναμη του χαρακτήρα του. Στις διαλεκτικές συζητήσεις δοκίμαζε να ανατρέψει τον ορισμό του Σωκράτη για τις γενικές έννοιες. Καταπολεμούσε, δηλαδή, την περί ιδεών θεωρία του Πλάτωνος, και παραδεχόταν σαν πραγματικό μόνο το επί μέρους. Μονάχα αυτό που βλέπουμε, αγγίζουμε ή άλλως πως αισθανόμαστε υπάρχει πραγματικά (αισθησιοκρατική διδασκαλία).

Οι γενικές έννοιες κατά τον Αντισθένη είναι ανύπαρκτες (ίππον μεν ορώ, ιππόττητα δε ουκ ορώ) κάθε δε έννοια εννοεί ένα μόνο πράγμα. Από δω συνάγει ο φιλόσοφος ότι δεν μπορεί σε κανένα υποκείμενο ν’ αποδοθεί διαφορετική έννοια, και οι μόνες σωστές κρίσεις είναι οι ταυτολογικές (Α εστίν Α). δεν είναι ορθό, π.χ., να λέμε ο χρυσός είναι ξανθός, μα ο χρυσός είναι χρυσός, όχι ο άνθρωπος είναι θνητός αλλά το θνητό είναι θνητό.

Γι’ αυτό το λόγο ο Αντισθένης απέρριπτε και τον ορισμό που στηρίζεται πάνω στα ουσιώδη γνωρίσματα. Τα διδάγματα αυτά πρόθυμα σπάσθηκαν οι Κυνικοί. Και από αυτά η τάση των Κυνικών να κάνουν τους εαυτούς των τελείως ανεξάρτητους από τις ανάγκες του έξω κόσμου, περιορίζοντας στο ελάχιστο τις ανάγκες τους, ασκούμενοι να υπομένουν κάθε στέρηση και κάθε πόνο, και θεωρώντας τις απολαύσεις και ιδιαίτερα την ηδονή μέγιστα κακά.

ΑΠΟΛΛΟΔΩΡΟΣ

Σελεύκεια

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Έλληνας ιστορικός του 1ου μ.Χ. αιώνα από την πόλη Αρτεμίτα, κοντά στον ποταμό Τίγρη, μία από τις πόλεις των Σελευκιδών που είχε διατηρήσει μέσα στο κράτος των Πάρθων τον ελληνικό πολιτισμό. Έγραψε ιστορία του κράτους των Πάρθων με τίτλο Παρθικά, της οποίας το 4ο βιβλίο αναφέρει ο Αθηναίος. Επίσης ο Στράβων, ο οποίος στο ιστορικό του έργο αναφέρει λεπτομέρειες για τους Πάρθους, έχει οπωσδήποτε υπ’ όψιν του το έργο του Απολλοδώρου, τον οποίον και αναφέρει. Ο Απολλόδωρος περιέγραφε στο έργο του την πτώση των ανατολικών περιοχών του κράτους από την κυριαρχία των Σελευκιδών και τις εισβολές ασιατικών νομαδικών λαών.

ΑΡΙΣΤΙΠΠΟΣ Ο ΚΥΡΗΝΑΙΟΣ

Κυρήνη

περ. 435 - 355 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

O Κυρηναίος. Έλληνας φιλόσοφος, ιδρυτής της Κυρηναϊκής σχολής. Καταγόταν από εύπορη οικογένεια της Κυρήνης. Σε ηλικία ήταν λίγο μεγαλύτερος από τον Πλάτωνα. Έζησε περίπου στα 435 – 355 π.Χ. Αρχικά ήταν μαθητής του Πρωταγόρα, του οποίου η θεωρία για τις αισθήσεις τον επηρέασε πολύ. Αργότερα έγινε μαθητής του Σωκράτη, αλλά η διδασκαλία του δεν κατόρθωσε να αλλάξει τις βιοθεωρητικές του αντιλήψεις. Έτσι, μετά τον θάνατο του Σωκράτη, συνέχισε να ζεί ως σοφιστής στην Αθήνα και σε πολλά μέρη της Ελλάδας και για αρκετό διάστημα έζησε μαζί με τον Πλάτωνα στην αυλή του Διονυσίου, τυράννου των Συρακουσών.

Η διδασκαλία του Σωκράτη τον βοήθησε στο να ενισχυθεί η άποψή του ότι η γνώση έχει αξία για τον άνθρωπο μόνον όταν εκπληρώνει πρακτικούς και, κυρίως, ηθικούς σκοπούς.

Κανένα σύγγραμμα του Αριστίππου δεν έφθασε στις ημέρες μας. Ο Διογένης ο Λαέρτιος αναφέρει μόνο τίτλους συγγραμμάτων του. Τη διδασκαλία του στη σχολή συνέχισε η κόρη του Αρήτη, η οποία μύησε και τον γιό της Αρίστιππο τον νεότερο, στη διδασκαλία του παππού.

Ο Αρίστιππος αρνείται να ασχοληθεί με οτιδήποτε άλλο εκτός από τα προβλήματα που σχετίζονται απευθείας με την ηθική. Για τον λόγο αυτό, συναντούμε σε τούτο τον φιλόσοφο σκέψεις που αφορούν αποκλειστικά την ηθική και, παράλληλα, την ψυχολογία των συναισθημάτων.

Ο Αρίστιππος σκέπτεται όπως ο Ηράκλειτος και υποστηρίζει ότι, καθώς αλλάζουν τα πάντα, έτσι αλλάζει και το ανθρώπινο σώμα. Εξαιτίας αυτής της αλλαγής διαταράσσεται κάποτε η αρμονία που είναι η φυσική κατάσταση του σώματος. Αλλά μπορεί να αποκατασταθεί και πάλι. Η δυσαρμονία δημιουργεί πόνο, η δε αρμονία ηδονή. Επίσης, οι συναισθηματικές καταστάσεις σχετίζονται με τις κινήσεις. Κινήσεις ήρεμες, απαλές προκαλούν ηδονή, ενώ σκληρές και απότομες πόνο. Η τέλεια ακινησία δεν προκαλεί ούτε πόνο ούτε ηδονή. Ο άνθρωπος αξίζει να φθάσει μόνο σε μία από αυτές τις τρεις καταστάσεις, στην ηδονή. Έτσι, κατά τον Αρίστιππο, μοναδικός σκοπός της θέλησης είναι η ηδονή. Με αυτό τον τρόπο, η ηδονή ταυτίζεται με την αρετή. Ό,τι προκαλεί ηδονή είναι καλό, ό,τι προκαλεί πόνο είναι κακό. Οι υπόλοιπες καταστάσεις, έξω από αυτή, πρέπει να μας είναι αδιάφορες.

Στην ερώτηση: «τι είναι αρετή;» ο Αρίστιππος απαντά αδίστακτα: «αρετή είναι η ηδονή». Με αυτή την αντίληψη γίνεται ιδρυτής του ηδονισμού. Ο ηδονισμός αυτός είναι ένα είδος του ευδαιμονισμού που συναντούμε στον Σωκράτη. Στον Σωκράτη, όμως, ευδαιμονία είναι διαρκής ηρεμία και υγεία της ψυχής, αλλά ένα στιγμιαίο ηδονικό συναίσθημα. Δεν τον ενδιαφέρει το είδος και η προέλευση της ηδονής. Σαν είδος, κάθε ηδονή έχει την ίδια αξία με μιαν άλλη, διαφορετικού είδους. Οι ηδονές δεν διαφέρουν ποιοτικά, αλλά διαφέρουν ως προς τον βαθμό της έντασης. Οι υλικές ηδονές (προκαλούνται από τα αισθητήρια) είναι ανώτερες από τις ηθικές, επειδή είναι άμεσες. Επιπλέον, οι ηθικές ηδονές δεν είναι στιγμιαίες, αλλά διαρκείς.

Κατά τον Αρίστιππο, η αρετή δεν είναι τίποτα αλλά παρά μια όσο το δυνατόν πιο έντονη στιγμιαία ηδονή. Για να φθάσει κανείς σε μια τέτοια ηδονή, χρειάζεται φρόνηση. Η έννοια αυτή αποτελεί το σωκρατικό στοιχείο στη φιλοσοφία του Αριστίππου. Μόνο χάρη στη γνώση μπορούμε να γίνουμε ευτυχείς. Έτσι, αποκλειστικά για τον λόγο αυτό, η γνώση είναι μια αξία. Η γνώση απαλλάσσει τον άνθρωπο από προλήψεις, θρησκοληψίες και πάθη. Διδάσκει στον άνθρωπο να επωφελείται, όσο μπορεί καλύτερα, από τα αγαθά της ζωής. Η γνώση χαρίζει σε αυτόν που την κατέχει σιγουριά και αυτοπεποίθηση. Χάρη σε αυτή τη σιγουριά, ο σοφός δεν παρασύρεται από τις προκλήσεις του έξω κόσμου. Επίσης, κυριαρχεί στις συνθήκες του περιβάλλοντός του και τη χρησιμοποιεί σύμφωνα με τις δικές του επιθυμίες. Τέλος, ο σοφός, εξαιτίας της σιγουριάς που νιώθει, έχει την ικανότητα να είναι κύριος του εαυτού του, ακόμη κι όταν δοκιμάζει την ηδονή. Κατά τον Αρίστιππο και τους οπαδούς του, σοφός είναι αυτός που ξέρει να επωφελείται από τα αγαθά της ζωής. Ένας τέτοιος άνθρωπος επωφελείται από την καλή πλευρά των πραγμάτων καθώς και από τα αντικείμενα και τα πρόσωπα του περιβάλλοντός του. Αλλά ποτέ, στη διάρκεια της ηδονής, δεν χάνει τον έλεγχο των πράξεών του. Ξέρει να κυριαρχεί στα πάθη του. Ποτέ δεν προσπαθεί να αποκτήσει τα αδύνατα. Και τις μέρες που δεν είναι πολύ ευτυχισμένος, ξέρει να μη χάνει την ψυχική του ηρεμία και ευδιαθεσία.

Ο Αρίστιππος δεν δίνει σημασία στην κοινωνική ζωή, είναι ατομιστής. Κι αυτός, όπως οι σοφιστές, γυρνά από πόλη σε πόλη. Οι περιοδείες του τού επέτρεπαν να μένει αδέσμευτος από κάθε πολιτικοκοινωνική τάξη και να ζει ελεύθερα. Όσο για τη θρησκεία, ήταν τελείως αδιάφορος και θεωρούσε όρο βασικό για τον σοφό άνθρωπο την απαλλαγή από τις παράλογες θρησκευτικές πεποιθήσεις.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ

Στάγειρα

384 - 322 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Διάσημος φιλόσοφος, ο τελειωτής της αρχαία ελληνικής φιλοσοφίας. Γεννήθηκε στα Στάγειρα της Μακεδονίας. Σε ηλικία 18 ετών ήλθε στην Αθήνα και κατατάχθηκε στη Σχολή του Πλάτωνος, τη γνωστή Ακαδημία, κοντά στον οποίο μαθήτευσε επί 20 ολόκληρα έτη. Σ’ αυτό το διάστημα σπούδασε την πλατωνική φιλοσοφία, και έθεσε τα θεμέλια της δικής του.

Το 342, τον κάλεσε ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος και ανέλαβε την εκπαίδευση του δεκατριετούς Αλεξάνδρου, που διεκόπη μόλις ο Αλέξανδρος άρχισε να παρασκευάζεται για την κατά των Περσών εκστρατεία. Επέστρεψε στην Αθήνα (335), για να βρει όλους τους δημόσιους τόπους κατειλημμένους από τους διαφόρους φιλοσόφους. Για το λόγο αυτό, ο Αριστοτέλης, άρχισε να φιλοσοφεί με τους φίλους του περιπατώντας, γι’ αυτό και η Σχολή του ονομάσθηκε Περιπατητική Σχολή και οι οπαδοί του περιπατητικοί φιλόσοφοι. Όταν οι μαθητές του πύκνωσαν πολύ, τότε δίδασκε καθήμενος και περιστοιχισμένος από αυτούς.

Οργάνωσε τους μαθητές του κατά το πλατωνικό πρότυπο. Αντίθετα, προς τον ιδεαλιστή Πλάτωνα, είναι ο ιδρυτής του θετικισμού στην ελληνική φιλοσοφία και δημιούργησε τις επιστήμες της Λογικής, της Ψυχολογίας, της Ρητορικής, της Φυσικής και Μεταφυσικής. Στα σωζόμενα συγγράμματά του υπάρχουν αποταμιευμένες γνώσεις που προκαλούσε κατάπληξη, για το πώς ήταν δυνατό ένας άνθρωπος να μπορέσει να συγκεντρώσει τέτοιο πλήθος γνώσεων και να τις συναρμολογήσει και να τις οργανώσει, μόνος, σ‘ ένα τέλειο σύστημα. Για την πρωτοφανή διάνοιά του και την εργατικότητά του, τον είχαν θαυμάσει γενναιόδωροι βασιλείς και ηγεμόνες της Ελλάδος και της Ασίας, και πρώτος απ΄ όλους ο Μέγας Αλέξανδρος.

Η μεγαλοφυΐα του Αριστοτέλη κίνησε το φθόνο των συγχρόνων Αθηναίων φιλοσόφων, οι οποίοι ποικιλοτρόπως τον κατασυκοφάντησαν και τον εξύβρισαν. Ακόμα και ο ανιψιός του Καλλισθένης, ο οποίος συνόδευσε τον Αλέξανδρο στην εκστρατεία, κατηγόρησε στον Αλέξανδρο το μεγάλο φιλόσοφο, και εξύφανε εναντίον του ολόκληρη συνωμοσία, που στεφόταν τάχα κατά της ζωής του Αλεξάνδρου. Κουρασμένος και αηδιασμένος από τον πόλεμο που του είχαν στήσει, ιδίως μετά το θάνατο του Αλεξάνδρου, Αθηναίοι φιλόσοφοι, ο Αριστοτέλης κατέφυγε στη Χαλκίδα, όπου είχε ένα εξοχικό σπίτι, και πέθανε εκεί αυτοεξόριστος και πικραμένος.

Ο νεκρός του μεγάλου φιλοσόφου μεταφέρθηκε στη γενέτειρα πόλη του Στάγειρα και οι συμπολίτες του ανήγειραν βωμό, κοντά στον οποίο οι αρχές της πόλεως πήγαιναν να συσκεφθούν. Ακόμα, όρισαν «Αριστοτέλειον εορτήν», που τελούσαν μια φορά κατ’ έτος, και σε μήνα ονόμασαν Αριστοτέλειον. Στη διαθήκη του Αριστοτέλη, που διέσωσε ο Διογένης ο Λαέρτιος, φαίνεται πεντακάθαρα ο χαρακτήρας του Σταγειρίτη σοφού, που τόσοι ζήτησαν να τον σπιλώσουν: ευγνωμοσύνη, φιλανθρωπία, ανεξικακία, ευσέβεια, ευλάβεια προς τις τελευταίες θελήσεις των απερχομένων οικείων του και πρόνοια για τους επιζώντες.

ΕΡΓΑ

Πολιτικά

Ηθικά μεγάλα

Οικονομικός

Περί αρετών και κακιών

Αθηναίων πολιτεία – Αποσπάσματα

Ηθικά Ευδήμεια

Ηθικά Νικομάχεια

Μετά τα Φυσικά

Μετεωρολογικά

Των περί τα ζώα ιστοριών

Περί ζώων μορίων

Περί ζώων κινήσεως

Περί πορείας ζώων

Περί ζώων γενέσεως

ΟΡΓΑΝΟΝ 1 – Κατηγορίαι

Περί ερμηνείας

ΟΡΓΑΝΟΝ 2 – Τοπικών

ΟΡΓΑΝΟΝ 3 - Περί των σοφιστικών ελέγχων

ΟΡΓΑΝΟΝ 4- Αναλυτικών προτέρων

ΟΡΓΑΝΟΝ 5 – Αναλυτικών υστέρων

Ρητορική

Περί ουρανού

Περί γενέσεως και φθοράς

Περί κόσμου

Μικρά φυσικά

Περί ποιητικής

Ελάσσονα

Προβλήματα

Περί ψυχής

Φυσικά

Περί πνεύματος

Ρητορική προς Αλέξανδρον

Προτρεπτικός

ΑΡΙΣΤΩΝ

Χίος

3ος αιώνας π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Στωικός φιλόσοφος που έζησε τον 3ο π.Χ αιώνα. Ήταν μαθητής του Ζήνωνος από το Κίτιο και του Πολέμωνος της Πλατωνικής Ακαδημίας. Μετά το θάνατο του Ζήνωνος το 264 π.Χ. ίδρυσε τη δική του σχολή στο Κυνόσαργες. Μαθητές του ήταν ο Μιλτιάδης και ο Δίφιλος. Ο Αρίστων δεν εκτιμούσε καθόλου τις θεωρητικές επιστήμες. Γι’ αυτόν σημασία είχε μόνον η ηθική. Πίστευε ότι σκοπός της σπουδής της φιλοσοφίας είναι η ηθική βελτίωση του ανθρώπου. Από την ηθική ενέκρινε μόνο το τμήμα που αναφέρεται στις αρετές και στην αξία των αγαθών. Κατέκρινε την ηθική αυστηρότητα τω παλαιότερων Στωικών. Ο Διογένης ο Λαέρτιος αναφέρει σειρά συγγραμμάτων του Αρίστωνος. Αλλά ο Παναίτιος υποστηρίζει ότι ο Στωικός φιλόσοφος είχε γράψει μόνο επιστολές, ενώ τα συγγράμματα που του αποδίδονται ανήκουν στον Περιπατητικό Αρίστωνα.

ΑΡΚΕΣΙΛΑΟΣ

Πιτάνη

315 -  241 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Γεννήθηκε στην περιοχή Πιτάνη της Αιολίας. Ανήκει στην περίοδο της Ακαδημίας που λέγεται «σκεπτική ή μέση Ακαδημία». Το 268 π.Χ. διαδέχθηκε τον αρχηγό της αρχαιότερης Ακαδημίας, Κράτητα. Αρχικά ήταν μαθητής του μαθηματικού Αυτολύκου, μαζί με τον οποίο έμεινε για ένα διάστημα στις Σάρδεις. Μετά ήρθε στην Αθήνα κι έγινε μαθητής του Θεοφράστου, ο οποίος ήταν στενός φίλος, συνάδελφος και συνεχιστής του έργου του Αριστοτέλη. Ο Κράντωρ, όμως, τον προσέλκυσε στην Ακαδημία, όπου γνώρισε τον Πολέμωνα και τον Κράτητα, οι οποίοι δίδασκαν εκεί. Ο Αρκεσίλαος επηρεάστηκε πολύ από τον Πύρρωνα. Φημιζόταν για την οξυδέρκεια, τον ειρωνικό του τρόπου και τη ρητορική ικανότητα. Στις μέρες μας δεν έχει φθάσει κανένα έργο του. Τη διδασκαλία του τη μαθαίνουμε από τον Διογένη Λαέρτιο, τον Κικέρωνα και τον Σέξτο Εμπειρικό.

Ο Αρκεσίλαος παραδέχεται εξ ολοκλήρου τη θεωρία του Πύρρωνα δίχως να την αλλάξει. Επίσης, καθώς είναι οπαδός της Ακαδημίας, μελετά τη φιλοσοφία του Πλάτωνος και προσπαθεί να αποδείξει τις σκεπτικές πλευρές της σωκρατικής διδασκαλίας. Ο Σωκράτης πάντα υποστήριζε ότι δεν ήξερε τίποτα. Στις ομιλίες του ποτέ δεν ισχυριζόταν κάτι κι έκανε τον συνομιλητή του να ισχυρίζεται ο ίδιος. Και στη συνέχεια, με ορισμένες ερωτήσεις και αντιρρήσεις, τον έκανε να ομολογήσει ότι δεν ξέρει τίποτα. Τη μέθοδο αυτή τη συναντούμε κυρίως στους νεανικούς διαλόγους του Πλάτωνος. Κατά τον Αρκεσίλαο, ο τρόπος αυτός είναι έκφραση της σκεπτικιστικής αρχής ότι «μπορούμε να υποστηρίξουμε με αποδείξεις, υπέρ και κατά, κάθε ισχυρισμό». Και οι δύο αποδείξεις θα έχουν την ίδια ισχύ. Ήδη και ο Αρκεσίλαος χρησιμοποιεί την ίδια μέθοδο στις συζητήσεις του, αλλά όχι όπως ο Σωκράτης, με σκοπό να σπρώξει τον συνομιλητή του να σκεφθεί και να βγάλει ο ίδιος, μονάχος του, συμπέρασμα, αλλά αντίθετα, με σκοπό να τον πείσει να υποστηρίξει τη σκεπτικιστική άποψη. Με αυτό τον τρόπο, ο σκεπτικισμός της Ακαδημίας συνδέθηκε με την εριστική και ελεγκτική διαλεκτική των Μεγαρικών, όπως τη διαμόρφωσε ο Διόδωρος.

Ο Αρκεσίλαος είναι γνωστός για τη γνωσιοθεωρία του, η οποία είναι τελείως αντίθετη από αυτή του Ζήνωνος του Ελεάτη. Σύμφωνα με τους Στωικούς, η αληθινή γνώση στηρίζεται στις αισθήσεις. Πηγή της γνώσης είναι η αίσθηση. Τη σωστή, όμως, γνώση δεν την εξασφαλίζουν όλες οι αισθήσεις, αλλά μόνον οι «καταληπτικές φαντασίες». Η κατάληψη είναι το μέτρο της ορθής γνώσης. Σε αυτή τη θεωρία ο Αρκεσίλαος αντιδρά ως εξής: δεν υπάρχει ένα τέτοιο μέτρο για να κρίνουμε αν η γνώση είναι σωστή ή λανθασμένη, δηλαδή ανταποκρίνεται σε κάτι υπαρκτό ή ανύπαρκτο. Σε περίπτωση διανοητικών ταραχών, ονείρων ή λανθασμένων πληροφοριών των αισθητηρίων οργάνων, μπορεί η «καταληπτική φαντασία» να φαίνεται ξεκάθαρη και εύληπτη, κι όμως στην πραγματικότητα να είναι λανθασμένη. Κι αυτό αποδεικνύει πως ποτέ δεν μπορούμε να ξέρουμε αν μια παράσταση είναι λανθασμένη ή όχι. Εξάλλου, υπάρχουν βαθμίδες ανάμεσα σε παραστάσεις καταληπτικές και μη, όπως υπάρχουν βαθμίδες ανάμεσα στη διαύγεια της γνώσης και στην εγκυρότητά της. Για τον λόγο τούτο, το κριτήριο των Στωικών για τη διαπίστωση της ορθής γνώσης δεν ωφελεί σε τίποτα. Η γνωσιοθεωρία του Αρκεσιλάου καταλήγει με αυτή την κριτική κατά της Στοάς.

Όσον αφορά τη θεωρία του περί ηθικής, σε αυτήν είναι λιγότερο απόλυτος. Στην ηθική, στηρίζεται και στη σωκρατική αλλά και στην πλατωνική φιλοσοφία. Για τον λόγο αυτό, δεν δείχνει πλήρη αποχή από την πρακτική ζωή, όπως ο Πύρρων. Κατά τον Αρκεσίλαο, η «εποχή» είναι μια αξία, όχι όμως η μεγαλύτερη. Είναι ανάγκη ο άνθρωπος να παίρνει μέρος στις πράξεις. Ο Αρκεσίλαος δεν θέλει να αρκεστεί μόνο με τις αισθήσεις, για τούτο βάζει ως καθοδηγητές της πράξης, τη «φρόνηση» και την «ευλογία».

ΑΡΧΕΔΗΜΟΣ

Ταρσός

2ος αιώνας π. Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Στωικός φιλόσοφος του 2ου π.Χ. αιώνα από την Ταρσό. Ίσως ήταν μαθητής του Διογένη του Βαβυλωνίου. Κατά τον Πλούταρχο, έφυγε από την Αθήνα και εγκαταστάθηκε στη Βαβυλώνα, όπου ίδρυσε στωική σχολή.

ΑΡΧΕΛΑΟΣ

Αθήνα

5ος αιωνας π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

 

Προσωκρατικός φιλόσοφος, γνωστός σαν μαθητής του Αναξαγόρα και δάσκαλος του Σωκράτη. Μ’ αυτό το ρόλο ο Αρχέλαος παρουσιάστηκε από τη δοξογραφική παράδοση σαν ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην ιωνική φυσική και την αττική ανθρωπολογία. Ήταν διαδεδομένη η αντίληψη πως ο Αρχέλαος μετέφερε πρώτος στην Αθήνα την ιωνική φυσική, ότι ήταν ο τελευταίος φυσικός και μαζί ο πρώτος που ασχολήθηκε με ηθικά προβλήματα καθώς και ότι διετέλεσε δάσκαλος του Σωκράτη.

 

Ο Αρχέλαος επεξεργάστηκε το φυσικό σύστημα του Αναξαγόρα, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στο ζήτημα της γένεσης του κόσμου και της ζωής. Όλος ο κόσμος, κατά τον Αρχέλαο, ξεκίνησε από μια αρχέγονη ύλη, ανάμικτη και συμπαγή υλική μάζα, που ένα μέρος της ήταν σύμφυτο με τον νου. Ο νους, δηλαδή, δεν θεωρείται εδώ, όπως στον Αναξαγόρα, μη επιδεκτικός ανάμιξης και καθαρός. Επιπλέον, ενώ ο Αναξαγόρας σκέφθηκε τον νου ως την αρχική κινητήρια δύναμη, ο Αρχέλαος δεχόταν ως κινητική αρχή τον αποχωρισμό, την αυτόματη και μηχανική λειτουργία αποχωρισμού θερμού και ψυχρού στοιχείου. Το θερμό και το ψυχρό είναι αντίθετα – και από την άποψη επίσης πως το θερμό είναι αυτό που κινείται και το ψυχρό αυτό που ηρεμεί. Το θερμό επενεργεί πάνω στο ψυχρό και κάνει τον πάγο να λιώσει και να γίνει νερό. Το νερό γίνεται, με την επενέργεια του θερμού, εν μέρει αέρας (υδρατμοί) και εν μέρει γη. Η γη ισορροπεί στο μέσο και ο αέρας συγκρατεί τα πάντα και ελέγχει το σύμπαν, καθώς αναδίδεται μέσα από την κοσμική καύση. Αρχικά, προτού η γη γίνει ξηρή, μια τεράστια λίμνη απλωνόταν από άκρη σε άκρη. Και οι πρώτοι οργανισμοί γεννήθηκαν ακριβώς μέσα στη λάσπη, καθώς θερμαινόταν η γη στο κάτω μέρος της, όπου αναμιγνυόταν το θερμό και το ψυχρό. Η αρχική λοιπόν κοιτίδα όλων των ζωντανών οργανισμών, των ζώων και των ανθρώπων είναι η λάσπη που αποτέλεσε και την κοινή τροφή όλων. Η ζωή συνεχιζόταν, έπειτα, αυτοδύναμη με τη γένεση του ενός ζώου από το άλλο. Ο αποχωρισμός τελικά των ανθρώπων από τα άλλα ζώα ήταν μια πορεία ανάπτυξης, που εξηγεί την αρχή του πολιτισμού και της πολιτείας.

 

Κατά τον Αρχέλαο, ο νους είναι ομοιόμορφα κατανεμημένος μέσα από όλα τα ζώα, μόνο που το καθένα απ’ αυτά χρησιμοποιεί τον νου με διαφορετική ένταση. Έτσι, άλλα ζώα αναπτύσσουν μεγαλύτερη ταχύτητα νου και άλλα μικρότερη. Η εξυπνάδα στα ζώα καθορίζεται από το μέτρο της ταχύτητας του νου που ενυπάρχει σε κάθε ζώο.

 

Φαίνεται πως η θεωρία του για την αρχή του πολιτισμού αποτελούσε μια απόληξη της κοσμογονίας και ζωογονίας του. Προσπαθώντας να ανασυγκροτήσει την αρχική κατάσταση της συλλογικής ανθρώπινης ζωής και τη σύσταση πολιτικής κοινωνίας, διατύπωσε φιλοσοφικές ενοράσεις για τους νόμους, το δίκαιο, τα ήθη, γενικά για την πολιτεία και τον πολιτισμό. Προς αυτή την κατεύθυνση, μάλιστα, φαίνεται πως δέχθηκε την επίδραση του σοφιστή Πρωταγόρα, που ήταν σύγχρονός του και είχε σκεφτεί ειδικά πάνω σε τέτοια ζητήματα. Ο Αρχέλαος εξηγούσε, περιγράφοντας την προέλευση των ηθών, του δικαίου και της πολιτείας, πως το δίκαιο διαμορφώθηκε βαθμιαία και στους επιμέρους λαούς διαφορετικά, ότι το δίκαιο εξαρτάται από τις ισχύουσες απόψεις, από τον νόμο που δεν έχει αναπτυχθεί όμοια παντού.

Αν και ο Αρχέλαος, λοιπόν, εμπνέεται από άλλους φιλοσόφους (από τον Αναξαγόρα πιο πολύ και από τον Πρωταγόρα καθώς και από τον Αναξίμανδρο στην εξήγηση της αρχής της ζωής και τον Εμπεδοκλή ως προς τη λειτουργία των υλικών στοιχείων), ωστόσο αυτός κατόρθωσε να συνθέσει μια αξιόλογη για την εποχή του κοσμογονία και ζωογονία, και ιδιαίτερα μια σοβαρή, καθώς φαίνεται, θεωρία για την αρχή του πολιτισμού.

ΑΡΧΙΛΟΧΟΣ

Πάρος

7ος αιώνας π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Ο αρχαιότατος ποιητής Αρχίλοχος γεννήθηκε στην Πάρο, από μητέρα σκλάβα, την Επινώ. Όταν ήταν ακόμη νέος, οι Παριανοί, έστειλαν αριθμό αποίκων, για να εγκατασταθούν στη Θάσο, με αρχηγό τον πατέρα του Τελεσικλή. Φαίνεται όμως πως στη Θάσο οι άποικοι δε βρήκαν τα πλούτη που ήλπιζαν και προτίμησαν να εισβάλουν στη Θράκη, ανοίγοντας πόλεμο με τους Θράκες.

Σε μία απ’ αυτές τις μάχες, ο Αρχίλογος, όπως ο ίδιος λέγει, πέταξε την ασπίδα του κι έφυγε για να σωθεί. Επέστρεψε στην Πάρο ύστερα από την εκστρατευτική περιπέτεια. Ερωτεύθηκε την κόρη του Λυκάμβη, Νεοβούλη, και στάθηκε αφορμή ν’ ανοίξει πλούσια η ποιητική φλέβα του Αρχίλογου.

Όταν όμως ο Λυκάμβης παρασπόνδησε και αρνήθηκε να του δώσει τη Νεοβούλη για σύζυγο, ο ποιητής πόνεσε και ταπεινώθηκε. Γι’ αυτό άρχισε να σατιρίζει αλύπητα το Λυκάμβη και όλη την οικογένεια. Ήταν τόσο φαρμακερά τα λόγια του ποιητού, ώστε για να γλυτώσει ο Λυκάμβης και οι κόρες του, κρεμάστηκαν. Γέρος πια ο Αρχίλογος σκοτώθηκε σ’ ένα πόλεμο των Παρίων κατά των Ναξίων.

Οι Παριανοί τον τίμησαν σαν θεό, και, κατά μια παράδοση, οι θεοί, τιμώρησαν το χέρι που τον σκότωσε. Από τις διάφορες πληροφορίες και γνώμες για τον ποιητή αλλά και από τα συντρίμματα των ποιημάτων του, βεβαιώνεται πώς ο Αρχίλοχος ήταν ξεχωριστός άνθρωπος, που αγαπούσε την αλήθεια περισσότερο από τους συμβατικούς της εποχής του, πως δε φρόντιζε ν’ αρέσει στους άλλους, πως ήταν κάπως τραχύς ανάμεσα στους γλυκερούς του καιρού του, πως είχε υποφέρει και πονέσει πολύ στη ζωή του και πως ήταν προικισμένος με πολλή ζωτικότητα και ανησυχίες, δείγματα ενός ισχυρού ατόμου και μεγάλου ποιητού.

ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ

Συρακούσες

287 – 212 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Μέγας σοφός της αρχαιότητος, μαθηματικός φυσικός και μηχανικός. Γεννήθηκε στις Συρακούσες. Ήταν συγγενής ή πολύ οικείος του τυράννου των Συρακουσών Ιέρωνα, στο υιό του οποίου αφιέρωσε το σπουδαιότερο σύγγραμμά του «Ψαμμίτης». Αγαπούσε με αφοσίωση την πατρίδα του και περιφρονούσε όσα πλεονεκτήματα του προσέφερε η ακμάζουσα Αλεξάνδρεια των Πτολεμαίων. Κατά την περίφημη πολιορκία των Συρακουσών από τον Ρωμαίο Μάρκελλο, θέτει στην υπηρεσία της πατρίδας του την επιστημονική του μεγαλοφυΐα. Με θαυμαστές εφευρέσεις αποκρούει το στρατό και το στόλο του πολιορκητού, προξενώντας του μεγάλες ζημίες. Πολλές ήταν οι εφευρέσεις του.

Ο Λουκιανός κατά τον Β’ μ.Χ. αιώνα αναφέρει ότι ο Αρχιμήδης, εκτός των άλλων, επυρπόλησε το ρωμαϊκό στόλο, συγκεντρώσας πάνω σ’ αυτόν τις ακτίνες του ήλιου με κοίλους καθρέπτες. Τέλος θυσιάζει και αυτή τη ζωή του υπέρ των Συρακουσών. Τον σκότωσε βάναυσα ένας στρατιώτης, ενώ καταγινόταν να βρει νέα μηχανήματα, εκείνη δε τη στιγμή, λέγεται, ότι είπε στον οπλίτη που εισέβαλε στο χώρο όπου εργαζόταν το αθάνατο «Μη μου τους κύκλους τάραττε».

Ο τάφος του σώζεται μέχρι σήμερα στις Συρακούσες. Ο ίδιος ο Αρχιμήδης αναφέρει ότι διδάχθηκε αστρονομικά από τον πατέρα του Φειδία. Έδειξε μέγιστη ικανότητα στην κατασκευή αστρονομικών οργάνων. Έγραψε πολλά έργα που τα χαρακτηρίζει πρωτοτυπία και βάθος σκέψης. Ορθά ειπώθηκε αργότερα, ότι εκείνος που εννοεί τον Αρχιμήδη θαυμάζει ολιγότερο τις εφευρέσεις των νεωτέρων σοφών.

ΑΡΧΥΤΑΣ

Τάραντας

4ος αιώνας π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Έλληνας επιστήμονας, φιλόσοφος και σημαντικός πυθαγόρειος μαθηματικός από τον Τάραντα της Νότιας Ιταλίας (άκμασε μεταξύ 400 και 350 π.Χ.). Χαρακτηρίζεται μερικές φορές και ως θεμελιωτής της μαθηματικής μηχανικής, αλλά και ως ο σημαντικότερος ίσως μελετητής της ακουστικής στην αρχαία Ελλάδα.

Συμμετείχε ενεργά στην πολιτική ζωή και οι συμπολίτες του τον θαύμαζαν τόσο για τις γνώσεις, το ήθος και τις προσωπικές του αρετές, ώστε τον εξέλεξαν επτά φορές στρατηγό (κυβερνήτη) του Τάραντα, παρόλο που ο νόμος δεν επέτρεπε την κατάληψη αυτού του αξιώματος για διάστημα μεγαλύτερο από ένα έτος. Για τη ζωή και τα συγγράμματά του έγραψαν πραγματείες ο Αριστοτέλης κι ο Αριστόξενος, ενώ ο Πλάτων, που ήταν στενός του φίλος, βρήκε στο πρόσωπο του Αρχύτα έναν υποστηρικτή όταν αντιμετώπιζε την εχθρότητα του Διονυσίου Β’ των Συρακουσών. Ο ίδιος ο Πλάτων χρησιμοποίησε πολλά από τις εργασίες του στα μαθηματικά και υπάρχουν ενδείξεις ότι και ο Ευκλείδης χρησιμοποίησε πολλά από τα αποτελέσματα του Αρχύτα στο Η’ βιβλίο των Στοιχείων. Τέλος, η παράδοση τον φέρει ως τον πρώτο αερομοντελιστή, αφού αναφέρεται ότι κατασκεύασε ένα ξύλινο περιστέρι, που πετούσε με τη βοήθεια πεπιεσμένου αέρα.

Ο Αρχύτας, που ανήκε στη δεύτερη γενιά των μαθητών του Πυθαγόρα, του Έλληνα φιλοσόφου που τόνισε τη σημασία των αριθμών για την ερμηνεία όλων των φαινομένων, προσπάθησε να συνδυάσει την εμπειρική παρατήρηση με την πυθαγόρεια θεωρία. Στη γεωμετρία έλυσε το πρόβλημα διπλασιασμού του κύβου (δήλιο πρόβλημα) χρησιμοποιώντας ημικυλίνδρια σε ένα τρισδιάστατο πρότυπο. Τα συμπεράσματά του σχετικά με τα συνεχή κλάσματα, που εκφράζονται ως α:β=β:γ=γ:δ, τα εφάρμοσε στη μουσική αρμονία.

Ο Αρχύτας πρέπει να συμμετείχε ουσιαστικά στις έρευνες των Πυθαγορείων γύρα από τη μέτρηση των διαστημάτων. Προσπάθησε να καθορίσει τις σχέσεις τους και στα τρία γένη της αρχαίας ελληνικής μουσικής.

Οι μαθητές του όχι μόνο γνώριζαν ότι οι σχέσεις των σύμφωνων διαστημάτων μπορούσαν να παρασταθούν αριθμητικά αλλά και συσχέτιζαν το τονικό ύψος με την ταχύτητα μιας παλμικής κίνησης στον αέρα: όσο μεγαλύτερη ήταν η ταχύτητα αυτή, τόσο οξύτερος και ο φθόγγος. Κατά το βυζαντινό Σχόλιο στα Αρμονικά του Πτολεμαίου, η διδασκαλία του Αρχύτα για τις σχέσεις των μουσικών φθόγγων μεταξύ τους βασιζόταν στην παρατήρηση ότι ο κοντός σωλήνας αυλού δίνει ήχο οξύτερο, και ο μακρύς βαθύτερο. Κατ’ άλλη εκδοχή, οι απόψεις του Αρχύτα για τη σχέση των διαστημάτων στον αυλό επηρέασαν και τον Νικόμαχο στα Αρμονικά του.

Η φήμη του Αρχύτα ως επιστήμονα και μαθηματικού οφείλεται κυρίως στα επιτεύγματά του στη γεωμετρία, την ακουστική και τη θεωρία της μουσικής και όχι στις εξαιρετικά ιδεαλιστικές ερμηνείες του για τις ανθρώπινες σχέσεις και τη φύση της κοινωνίας σύμφωνα με την πυθαγόρεια θεωρία των αριθμών.

ΒΙΑΣ

Πριήνη

6ος αιώνας π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Ένας από τους «Επτά σοφούς» της Ελλάδος. Γεννήθηκε στην Πριήνη της Ιωνίας, γι’ αυτό και Πρινεύς ονομάζεται. Ευεργετικός, αφιλοκερδής και φιλοδίκαιος, συνηγορούσε στα δικαστήρια δωρεάν αυτεπαγγέλτως, για να υπερασπίσει τους αδικουμένους. Μετά την κατάκτηση της Πριήνης υπό των Περσών, όταν οι κάτοικοι έφευγαν συναποκομίζοντας ό,τι πολυτιμότερο είχαν, ο Βίας, αν και πλουσιότατος, απεχώρησε από τη γενέτειρα πόλη δίχως να συναποκομίσει τίποτα. Και, όταν τον ρώτησαν είπε: «ό,τι έχω, το φέρω μετ’ εμού». Η φράση αυτή έμεινε παροιμιώδης και στον ελληνικό και στο λατινικό κόσμο.

Ο Πλούταρχος, ο Αριστοτέλης, ο Στοβαίος, ο Διογένης ο Λαέρτιος, αναφέρονται στη σοφία του ανδρός, μια σοφία όχι τόσο θεωρητική, όσο πρακτική, που απέρρεε από τη βαθειά γνώση του σοφού για τον άνθρωπο και τα προβλήματά του. Λίγες μόνο γνώμες του έχουν περισωθεί, ανάμεσα δε σ’ αυτές, ένα απόσπασμα λυρικού ποιήματός του.

ΒΙΩΝ Ο ΒΟΡΥΣΘΕΝΙΤΗΣ

Βορυσθένη

3ος αιώνας π. Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Λεπτομέρειες για τη ζωή του μας δίνει ο Διογένης Λαέρτιος. Όπως είπε ο ίδος ο Βίων στον βασιλιά Αντίγονο, καταγόταν από την περιοχή που εκτεινόταν κατά μήκος του ποταμού Βορυσθένη. Ο πατέρας του ήταν απελεύθερος τριχοπώλης (έμπορος παστών ψαριών) και πουλήθηκε ως δούλος μαζί με όλη του την οικογένεια για παράβαση τελωνειακών διατάξεων. Ο αγοραστής ήταν ένας ρήτορας, που συμπάθησε τόσο πολύ τον Βίωνα, ώστε τον έκανε κληρονόμο της περιουσίας του.

Μετά το θάνατο του κυρίου του, ο Βίων εκποίησε την κληρονομιά και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Ακροατής αρχικά του φιλοσόφου Κράτη, της Πλατωνικής Ακαδημίας προσχώρησε στη σχολή των Κυνικών και πήρε τα εμβλήματα του Κυνικού φιλοσόφου, τον τρίβωνα και την πήρα. Λίγο αργότερα εγκατέλειψε τους Κυνικούς και έγινε ακροατής του Θεοδώρου του Αθέου, της Κυρηναϊκής σχολής. Τον εγκατέλειψε όμως κι αυτόν και έγινε ακροατής του Θεοφράστου. Κατά τον Διογένη Λαέρτιο, ο Βίων δίδαξε για ένα διάστημα Φιλοσοφία στη Ρόδο. Συνήθως όμως περνούσε από διάφορες πόλεις κάνοντας διαλέξεις που εντυπωσίαζαν.

Δεν ήταν ποτέ συστηματικός φιλόσοφος: ειρωνευόταν τη Φιλοσοφία, τη Μουσική και τη Γεωμετρία. Αρεσκόταν να διακωμωδεί τα πάντα με τα ευφυολογήματά του, και από την άποψη αυτή θεωρείται πρόδρομος του Λουκιανού. Συνδυάζοντας τις ιδέες που αποκόμισε από τη φοίτησή του στους Κυνικούς και τους Κυρηναϊκούς, παρουσίασε ένα είδος κυνικής-ηδονιστικής φιλοσοφίας. Σύμφωνα με το δόγμα ηθικής συμπεριφοράς που δίδασκε, ο άνθρωπος πρέπει να απολαμβάνει κάθε είδους ηδονή, όταν του το επιτρέπουν οι συνθήκες τις ζωής, αλλά και να αντιμετωπίζει τις ανάγκες της ζωής με καρτερία και λιτότητα. Επειδή χρησιμοποιούσε ανθηρό και πολυποίκιλο ύφος, ο Ερατοσθένης είπε γι’ αυτόν ότι ήταν ο πρώτος που έντυσε τη Φιλοσοφία με ανθηρό (λουλουδάτο) φόρεμα. Με τον Βίωνα καλλιεργήθηκε ένα νέο φιλολογικό είδος, η Διατριβή, σύνθεση ρητορικού λόγου και διαλόγου, που δίδασκε μέσα από την τέρψη.

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

Φάληρο

350 -  283 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Αθηναίος πολιτικός που διακρίθηκε ως ρήτορας, συγγραφέας και φιλόσοφος. Για τη ζωή και τη δράση του ειδήσεις παρέχουν ο Διογένης ο Λαέρτιος και το λεξικό Σούδα. Ο πατέρας του ονομάζεται Φανόστρατος. Ο Διογένης ο Λαέρτιος παραδίδει κάποια είδηση σύμφωνα με την οποία ο Δημήτριος «ήν εκ της Κόνωνος οικίας». Ο Αιλιανός παραδίδει ότι ο Δημήτριος υπήρξε δούλος στο σπίτι του Τιμοθέου, γιού του Κόνωνος. Οι μελετητές θεωρούν αναξιόπιστη την πληροφορία για τη δουλική καταγωγή του και δεχόταν ότι η οικογένειά του είχε στενές σχέσεις με την οικογένεια του Κόνωνος. Όταν ήταν νέος είχε φημισμένη ομορφιά, για την οποία είχε αποκληθεί Χαριτοβλέφαρος. Ο Διογένης ο Λαέρτιος μαρτυρεί ότι ο Δημήτριος συζούσε με την αριστοκρατικής καταγωγής εταίρα Λαμία. Η παιδεία του ήταν επιμελημένη και υπήρξε μαθητής του Θεοφράστου. Γι’ αυτό χαρακτηρίζεται περιπατητικός φιλόσοφος. Ως πολιτικός, υπήρξε οπαδός της αντιμακεδονικής μερίδας η οποία είχε ταχθεί κατά του Αντιπάτρου. Απέκτησε πολιτική επιρροή από την εποχή που η Αθήνα πέρασε στη δικαιοδοσία του Κασσάνδρου.

Τότε ο Δημήτριος εκλέχθηκε επιμελητής της πόλης και κυβέρνησε την Αθήνα για δέκα χρόνια ως υπεύθυνος απέναντι στον Κάσσανδρο (317-308). Έδειξε μεγάλη δραστηριότητα στον οικονομικό και τον νομοθεσιακό τομέα. Ανέβασε τις ετήσιες προσόδους της πόλης σε 1.200 τάλαντα και θέσπισε νόμους για την περιστολή της πολυτελούς και έκλυτης διαβίωσης. Ο ίδιος όμως, σύμφωνα με τις πληροφορίες, έκανε άσωτη και ακόλαστη ζωή. Το 309 έκανε απογραφή των κατοίκων της Αττικής, η οποία έδειξε ότι στην Αττική κατοικούσαν 21.000 πολίτες, 10.000 ξένοι και 400.000 δούλοι. Η επίδραση της διακυβέρνησής του στο ήθος των πολιτών ήταν ολέθρια. Για να τον κολακεύσουν, οι πολίτες έστειλαν σε διάστημα τριακοσίων ημερών τριακόσιους εξήντα ανδριάντες του, από τους οποίους οι περισσότεροι τον εικόνιζαν έφιππο ή πάνω σε άρμα.

Η πολιτική σταδιοδρομία του Δημητρίου έληξε το 307 π.Χ., όταν ο Δημήτριος Πολιορκητής έκανε απόβαση στον Πειραιά. Αν και κατείχε τη Μουνιχία και διέθετε σημαντική στρατιωτική δύναμη, ο Δημήτριος ο Φαληρεύς τράπηκε σε φυγή στη Θήβα και από κει κατέφυγε στην Αίγυπτο. Οι Αθηναίοι μετά την πτώση του έσπευσαν να καταστρέψουν τους ανδριάντες του, από τους οποίους άλλους έριξαν στη θάλασσα, άλλους πούλησαν και άλλους έκοψαν για να κατασκευάσουν αγγεία, τις λεγόμενες αμίδες. Στην Αίγυπτο φιλοξένησε τον Δημήτριο ο βασιλιάς Πτολεμαίος ο Σωτήρ. Όταν ανέβηκε στο θρόνο ο Πτολεμαίος ο Φιλάδελφος, ο Δημήτριος έχασε τη βασιλική εύνοια γιατί είχε συμβουλεύσει τον Σωτήρα να προτιμήσει ως διάδοχο τον Πτολεμαίο τον Κεραυνό. Για τον θάνατο του Φαληρέως υπάρχουν δύο εκδοχές: είτε πέθανε στη φυλακή είτε εξόριστος στην Άνω Αίγυπτο από δάγκωμα δηλητηριώδους φιδιού (280 π.Χ.). Ο Διογένης ο Λαέρτιος παρέχει κατάλογο των συγγραμάτων του, που περιέχει 45 τίτλους. Στον κατάλογο περιλαμβάνονται έργα ρητορικά, πολιτικά, φιλοσοφικά, γραμματικού και φιλολογικού περιεχομένου.

Το έργο του με τον τίτλο Περί της Δεκαετίας παρείχε απολογισμό της δράσης του όταν ήταν επιμελητής της πόλης των Αθηνών. Άλλο σύγγραμά του έφερε τον τίτλο Σωκράτης. Στην πολιτική νομοθεσία ανήκουν τα έργα του Περί της Αθήνησι νομοθεσίας και Περί Των Αθήνησι πολιτειών. Τα έργα του Περί Ρητορικής, Περί Ιλιάδος, Περί Οδυσσείας είχαν τεχνοκρατικό-φιλολογικό περιεχόμενο. Στα συγγράματά του περιλαμβάνεται και το έργο Αισωπίων. Είχε ακόμη συνθέσει παιάνες για τον θεό Σάραπι επειδή ανέκτησε τη χαμένη του όραση μετά από δεήσεις στον θεό αυτόν.

Ενόσω έμενε στην Αλεξάνδρεια, έπεισε τον Πτολεμαίο να ιδρύσει την περίφημη Βιβλιοθήκη. Το ύφος του ήταν φιλοσοφικό, αναμεμιγμένο με «ρητορικήν ευτονίαν» και ασυνήθιστα γλυκερό στους δέκα Αττικούς Ρήτορες. Με τον θάνατό του έρχεται το τέλος της φυσικής ρητορείας και ανοίγεται η εποχή της τεχνητής επιδεικτικής ρητορείας.

ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ Ο ΑΒΔΗΡΙΤΗΣ

Άβδηρα

470 ή 460 - περ. 370 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Μέγας φιλόσοφος της αρχαιότητος. Ο πρώτος που επινόησε την ατομική θεωρία, ή την δέχτηκε από το δάσκαλό του Λεύκιππο, για να τη διαμορφώσει και να την επεκτείνει σε όλα τα φυσικά φαινόμενα, θεμελιώνοντας τη θεωρία επιστημονικά, και ανοίγοντας τις πύλες στις Φυσικές επιστήμες. Γεννήθηκε στα Άβδηρα από πλουσιότατο πατέρα. Το μερίδιο της πατρικής περιουσίας (100 τάλαντα, ποσό τεράστιο), το δαπάνησε σε μακρά ταξίδια, για να ικανοποιήσει την επιστημονική του περιέργεια. Επεσκέφθη, ανάμεσα στις άλλες χώρες, την Αίγυπτο, τη Βαβυλωνία, την Αραβία, την Αιθιοπία. Έμεινε αρκετό χρονικό διάστημα στην Αθήνα, όπου μάλιστα άκουσε το Σωκράτη να συζητά, δίχως όμως να έλθει σε γνωριμία με αυτόν. Δεν ήταν καθόλου φιλόδοξος και προτιμούσε το «λάθε βιώσας». Λέγει ο ίδιο. «Ήλθον γαρ, φησίν, εις Αθήνας και ου τις με έγνωκεν». Επέστρεψε στα Άβδηρα, όπου έζησε βίο ερημίτη, συγγράφοντας, ερευνώντας και διδάσκοντας. Ήταν τόσο δυνατός ο έρωτάς του στην επιστημονική έρευνα, ώστε έλεγε ότι προτιμούσε να βρει μια «αιτιολογία» (δηλαδή την επιστημονική εξήγηση ενός φαινομένου), παρά να του δινόταν ο θρόνος του βασιλείου της Περσίας.

Τα συγγράμματά του τα έγραψε στην ιωνική διάλεκτο, και περιλαμβάνουν όλους τους κλάδους της ανθρώπινης γνώσης: μαθηματικά, φυσική, ιατρική, γεωπονία, ηθική, ποίηση, μουσική, ζωγραφική, γραμματική, αισθητική, φωνητική και πολεμική τέχνη. Ο Δημόκριτος υπεστήριξε ότι το «ον» (το σύμπαν), είναι μεν αιώνιο, αναλλοίωτο και άφθαρτο, ωστόσο δεν είναι «απλούν» όπως πίστευαν οι Ελεάτες φιλόσοφοι, αλλά «πολλαπλούν». Αφού, κατά τον Δημόκριτο, το ον είναι πολλαπλούν, σύγκειται δηλαδή από απειροελάχιστα τεμάχια ύλης (τα άτομα) που είναι αιώνια, άφθαρτα, αναλλοίωτα και αδιάσπαστα, πρέπει αναγκαστικά αυτά να έλθουν σε σχέση προς άλληλα, για να γεννηθεί εκείνο που ονομάζουμε κίνηση.

Τα άπειρα σε αριθμό και σε σχήμα άτομα στροβιλίζονται στο άπειρο, όπως η σκόνη στον αέρα και, καθώς συνωθούνται, σχηματίζουν απείρους κόσμους, (τον «Μέγα Διάκοσμο»), σ’ ένα από τους οποίους ανήκει και η Γη. Τα πάντα γίνονται κατά μηχανική αναγκαιότητα. Ο Δημόκριτος δίνει σαφή εξήγηση της γεννήσεως των αστερισμών και υποστηρίζει, ακόμα, πως και η ψυχή αποτελείται από λεία, λεπτά και στρογγυλά άτομα, που το σώμα τα εισπνέει από τον αέρα, δίνοντας έτσι και στον ψυχικό βίο καθαρά υλιστική και μηχανική λειτουργία. Από τα «Ηθικά» του περισώθηκαν 230 αποσπάσματα, τα περισσότερα αποφθέγματα. Μόλις μετά δύο χιλιετηρίδες, ο Βάκων και ο Γκασσαντί, ανέσυραν το γίγαντα Δημόκριτο στην επιφάνεια, και μόνο κατά τον ΙΘ’ αιώνα, κατανοήθηκε η υψίστη σημασία της φιλοσοφίας του, η οποία οδήγησε στην ερμηνεία των νόμων του ήχου, του φωτός, της θερμότητας, καθώς και στις χημικές και φυσικές μεταβολές (διάσπαση ατόμου) σε ευρύτατη έκταση. Επί Σωκράτους, η αναζήτηση των φυσικών νόμων για την ερμηνεία και την κατανόηση του όντος, έληξε, για να αναπτυχθεί η φιλοσοφία «της χρήσιμης αρετής» και η πολιτική φιλοσοφία, όπως ο ίδιος ο Δημόκριτος έλεγε.

Ο βίος του σοφού Αβδηρίτη περιβάλλεται από την αχλή του θρύλου και του μυστηρίου, πολλά δε θαυμάσια αναφέρονται, γύρω από τα τελευταία ιδίως χρόνια της ζωής του, από διαφόρους συγγραφείς, όπως η συνάντησή του με τον Ιπποκράτη και ο διάλογος που έλαβε χώρα μεταξύ τους. Όμως, τη γνησιότητα όλων αυτών των βιογραφικών στοιχείων, την αμφισβητεί η κριτική. Πάντως, ένα από τα γνωρίσματα του Δημόκριτου που δεν αμφισβητείται, είναι ότι γελούσε πολύ, και κάθε στιγμή, βλέποντας πόσο μηδαμινά και αστεία ήταν όλα τα σοβαρά και σπουδαία των ανθρώπων, μπροστά στο μεγαλείο του Κόσμου. Γι’ αυτό και ονομάσθηκε «Γελασίνος». Και, ακόμα, ότι οι Αβδηρίτες τον λάτρεψαν σαν θεό και, ύστερα από το θάνατό του, του έστησαν χάλκινο ανδριάντα. Πέθανε σε βαθύτατο γήρας.

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ

Παιανία Αττικής

384 – 322 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Ο μέγιστος των Ελλήνων ρητόρων. Γεννήθηκε στην Παιανία, Α. του Υμηττού, όπου σήμερα το χωριό Λιόπεσι. Η γιαγιά του ήταν Σκύθα, γι’ αυτό και ο Αισχίνης τον λοιδωρεί σαν «Σκύθη με ελληνίζουσα φωνή». Έμεινε ορφανός επτά ετών και την περιουσία, που του άφησε ο πατέρας του (μαχαιροποιός και κλινοποιός το επάγγελμα), τη σφετερίσθηκαν οι επίτροποι και οι κηδεμόνες του ορφανού. Ακόμα και τη μόρφωσή του παραμέλησαν. Εκτός απ’ αυτό, ο ορφανός ήταν και τραυλός στη γλώσσα, με άτονη αναπνοή, και δεν μπορούσε να απαγγείλει απνευστί ένα ολόκληρο στίχο. Επί πλέον ήταν άσχημος στο σώμα και καχεκτικός, γι’ αυτό και δεν εφοίτησε σε παλαίστρα, όπως οι τότε νέοι της Αθήνας. Κατόρθωσε όμως όλα τα φυσικά του ελαττώματα να τα κατανικήσει και να εξελιχθεί σ’ ένα δεινό ρήτορα. Ως συνήγορος στα δικαστήρια είχε μεγάλη πελατεία, όπως μαρτυρούν οι λόγοι που έγραφε μέχρι το 345 για ιδιωτικές υποθέσεις. Αλλά τη μέγιστη φήμη την απέκτησε με τους πολιτικούς λόγους του προς τους Αθηναίους, αρχίζοντας από 29 ετών, να συμβουλεύει, να υποδεικνύει, να προειδοποιεί, να προτρέπει, να καταγγέλλει. Οι λόγοι του κατά του βασιλιά Φιλίππου (οι «Φιλιππικοί»), ο οποίος επωφελούμενος μιας άρρυθμης καταστάσεως εσκόπευε να κυριαρχήσει σε όλη την Ελλάδα, είναι αληθινά μνημεία λόγου, και άφθαστα δείγματα θάρρους, φιλοπατρίας και αγάπης στην ελευθερία.

Ο Δημοσθένης προσπαθούσε να ανυψώσει το φρόνημα των Αθηναίων, που είχε χαλαρώσει εντελώς αυτή την εποχή και μέγιστο μέρος των πολιτών αδιαφορούσε για τις βλέψεις και τις πράξεις του Φιλίππου. Και όταν ο Φίλιππος βάδιζε προς τη Βοιωτία και την Αττική, ο Δημοσθένης, πήγε στη Θήβα και με τη ρητορική του δύναμη κατόρθωσε να ενώσει τις πρώην εχθρικές πόλεις, που αντιτάχθηκαν κατά του Φιλίππου στη μάχη της Χαιρώνειας (338), και ακόμα μετά το θάνατο του Φιλίππου, προέτρεπε τις ελληνικές πόλεις ν’ αντισταθούν στο νεαρό βασιλιά Αλέξανδρο, που αποκαλούσε «Μαργίτην». Αλλά όταν ο Αλέξανδρος τιμώρησε αυστηρά τη Θήβα με γενική καταστροφή και ζήτησε από τους Αθηναίους να του παραδώσουν 10 δημαγωγούς, μέσα στους οποίους και ο Δημοσθένης, οι Αθηναίοι έπεμψαν πρεσβεία στο Μακεδόνα νικητή και πέτυχαν να ανακαλέσει τη διαταγή του. Με την πλήρη επικράτηση του Αλεξάνδρου η φωνή του ρήτορα εσίγησε. Επί πλέον, σε δίκη για την κλοπή των θησαυρών – λαφύρων του Αλεξάνδρου, κατηγορήθηκε για δεκασμό, και μη μπορώντας να πληρώσει το πρόστιμο που του επέβαλαν, φυλακίσθηκε, για ν’ αποδράσει με τη βοήθεια θαυμαστών και φίλων του, και να πάει στην Αίγινα και στην Τροιζήνα, απ’ όπου έστελνε επιστολές στη βουλή και στο δήμο των Αθηναίων, ζητώντας τον επαναπατρισμό του, και μη παύοντας να εξεγείρει διάφορες ελληνικές πόλεις σε πόλεμο κατά των εισβολέων Μακεδόνων. Μετά το θάνατο του Αλεξάνδρου στην Ασία (323), ο δήμος ψήφισε την επιστροφή του Δημοσθένη στην Αθήνα. Αλλά και πάλι, μετά τη νέα ήττα των Ελλήνων στην Κρανώνα, ο Μακεδόνας νικητής Αντίπατρος, ζήτησε να καταδικασθεί ο ρήτορας σε θάνατο.

Ο Δημοσθένης καταδιωκόμενος κατέφυγε στον Πόρο, όπου, για να μην πέσει στα χέρια του εχθρού, ήπιε δηλητήριο μέσα στο ναό του Ποσειδώνος, και ξεψύχησε μπροστά στο βωμό, τον Οκτώβριο του 322. Σαράντα χρόνια μετά τον τραγικό θάνατό του, οι Αθηναίοι έστησαν στην αγορά χάλκινο ανδριάντα του Δημοσθένη, στη βάση του οποίου χαράχτηκε το επίγραμμα:

ΕΡΓΑ

Ολυνθιακός

Κατά Φιλίππου

Περί της ειρήνης

Περί Αλοννήσου

Περί των εν Χερρονήσω

[Φιλίππου] Επιστολή

Προς την επιστολήν την Φιλίππου

Περί των προς Αλέξανδρον συνθηκών

Περί συντάξεως

Περί των συμμοριών

Υπέρ της Ροδίων ελευθερίας

Υπέρ Μεγαλοπολιτών

Προς Λεπτίνην

Περί του στεφάνου

Περί της παραπρεσβείας

Κατά Μειδίου

Κατά Ανδροτίωνος

Κατά Αριστοκράτους

Προς Ονήτορα

Κατά Τιμοκράτους

Κατά Αριστογείτονος

Κατά Αφόβου

Προς Άφοβον

Προς Ζηνόθεμιν

Προς Απατούριον

Προς Φορμίωνα

Προς Λάκριτον

Υπέρ Φορμίωνος

Προς Πανταίνετον

Προς Ναυσίμαχον

και Ξενοπείθην

Προς Βοιωτόν περί του ονόματος

Προς Βοιωτόν περί προικός μητρώας

Προς Σπουδίαν

Προς Φαίνιππον

Προς Λεωχάρη

Προς Μακάρτατον

Κατά Στεφάνου ψευδομαρτυριών

Κατά Ολυμπιοδώρου

Κατά Ευέργου και Μνησιβούλου

Προς Τιμόθεον

Προς Πολυκλέα

Περί του στεφάνου της τριηραρχίας

Προς Κάλλιππον

Προς Νικόστρατον

Κατά Κόνωνος

Προς Καλλικλέα

Κατά Διονυσοδώρου

Προς Ευβουλίδην

Κατά Θεοκρίνου

Κατά Νεαίρας

Επιτάφιος

Ερωτικός

Προοίμια Δημηγορικά

Επιστολαί

Αποσπάσματα

ΔΗΜΟΦΙΛΟΣ

3ος αιώνας π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Αρχαίος κωμικός ποιητής. Έγραψε τον «Οναγόν», έργο που μεταφράσθηκε στη λατινική γλώσσα από τον Μάρκο, για να το μιμηθεί αργότερα ο Πλαύτος στην Αζινάρια.

ΔΙΟΓΕΝΗΣ

Σινώπη

περ. 400 - 325 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Κυνικός φιλόσοφος. Ο κατ’ εξοχήν εκπρόσωπος της κυνικής φιλοσοφίας. Γεννήθηκε στη Σινώπη και νέος ήρθε στην Αθήνα, για να μαθητεύσει στον ιδρυτή της κυνικής φιλοσοφίας Αντισθένη. Ζούσε πότε στην Αθήνα, πότε στην Κόρινθο, όπου και πέθανε στα 323 π.Χ. σε βαθύ γήρας.

Ο Διογένης ο Λαέρτιος παραθέτει μακρότατο κατάλογο των έργων του φιλοσόφου, από τα οποία όμως τίποτα δεν διασώθηκε. Ο ίδιος συνέλεξε αποφθέγματα, ανέκδοτα και λεπτομέρειες από το βίο του μεγάλου κυνικού. Πολλά όμως απ’ αυτά είναι επινοήματα ίσως των μεταγενεστέρων θαυμαστών του. Ο βίος του Διογένη ήτο λιτότατος, οι δε Αθηναίοι τον υπεραγαπούσαν για την ετοιμότητα και την ευφυΐα του, με τις οποίες απαντούσε σε κάθε ερώτηση που του έκαναν, καθώς και για τον αδυσώπητο και τραχύ τρόπο με τον οποίο έσκωπτε τα κακώς έχοντα στην κοινωνία. Τη σκέψη του την απασχολούσαν αποκλειστικά τα ηθικοκοινωνικά προβλήματα, η δε διδασκαλία του, ουσιαστικά, ήταν επαναστατική και ανατρεπτική της υφισταμένης τάξεως.

Ο Διογένης επεδίωκε ριζική μεταβολή και μεταμόρφωση της ανθρώπινης κοινωνίας και της διεφθαρμένης ανθρώπινης φύσεως. Οι άνθρωποι – έλεγε – έχουν πλασθεί από τη φύση με ευγενές μέταλλο, που το ενόθευσαν όμως οι περιστάσεις. Γι’ αυτό, πρέπει να αναχωνευθεί και να ξαναχαραχθεί, για να ξαναγίνει ο άνθρωπος εικόνα του Θεού. Ο σκοπός αυτός επιτυγχάνεται με τη σωκρατική μέθοδο δια της γνώσεως. Ο άνθρωπος πρέπει να σπουδάσει τον εαυτό του και να κατανοήσει την ανθρώπινη φύση. Έτσι ο άνθρωπος θα αποκτήσει την ύψιστη ευδαιμονία. Κυρίως εξαιρεί την αναγκαιότητα της επιστροφής του ανθρώπου στη φύση, όπως αργότερα ο Ρουσσώ.

Η φύση, λέγει ο Διογένης, εφοδίασε τον άνθρωπο με όλα τα προς το ζην, αλλά αυτός δημιούργησε τεχνητές και ανύπαρκτες επιθυμίες και ανάγκες που τον οδηγούν συχνά στην πονηρία και στη διαφθορά. Ο φυσικός και λιτός βίος είναι ασύγκριτα πιο ηδονικός από το βίο του πολιτισμένου ανθρώπου, ο οποίος κυνηγά τεχνητές ηδονές και ζει βίο αθλιότερο και από εκείνο των ζώων.

 

Ο Διογένης, κατά την παράδοση, στεγαζόταν μέσα σ’ ένα πιθάρι, με φύλακες τα σκυλιά του, αποδεικνύοντας, έτσι, πως και το σπίτι ακόμα ήταν κάτι το περιττό.

 

ΔΙΟΔΩΡΟΣ

2ος αιώνας π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Από την Τύρο. Άκμασε κατά τον 2ο π.Χ. αιώνα και έγινε εταίρος της Περιπατητικής Σχολής, ως μαθητής του περιπατητικού Κριτολάου και ήδη διάδοχός του στη σχολαρχία της σχολής, όπως παραδίδουν ο Κικέρων και ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς. Γενικά δεν διατύπωσε καμία πρωτότυπη θεωρία, πιστός πάντα στις διδασκαλίες του δασκάλου του.

Στις αντιλήψεις του περί ηθικής, όπου ανέμιξε επικούρεια και στωικά στοιχεία, περιέλαβε, ανάμεσα σε άλλα, και τη ρήση «αοχλήτως και καλώς ζην», δηλαδή ότι ο σύμφωνος με την αρετή βίος πρέπει να είναι απαλλαγμένος από λύπη και πόνο.

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ο ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΕΥΣ

Α’ π.Χ. αιώνας

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Τεχνογράφος και ιστοριογράφος. Διδάχθηκε στην Ασιανή Σχολή τη ρητορική, και μετά το πέρας του εμφυλίου πολέμου (30 π.Χ.), πήγε στη Ρώμη, έχοντας ήδη ηλικία 25 ετών. Έμεινε εκεί 22 ολόκληρα έτη, έμαθε τη λατινική γλώσσα, και έγινε φίλος πολλών επιφανών Ρωμαίων συγκλητικών. Ιδιαιτέρους προστάτες είχε τον Ρούφο Μελίτιο και τον Αίλιο Τουβερώνα. Ασχολήθηκε κυρίως με τη συγγραφή της ιστορίας της Ρώμης, όμως δεν παραμέλησε και τη διδασκαλία της ρητορικής, που ασκούσε ως επάγγελμα. Δεν είναι γνωστό εάν παρέμεινε στη Ρώμη μετά την αποπεράτωση της ιστορικής αυτής συγγραφής (8ον έτος π.Χ.), που αλλού πήγε και πόσο ακόμα έζησε.

ΔΙΦΙΛΟΣ

5ος αιώνας π.Χ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Επικός ποιητής από το έργο του οποίου σώζονται δύο χωλίαμβοι. Φαίνεται ότι είχε γράψει έπος με τίτλο Θησηίς. Αποσπάσματα από το έπος του είναι ίσως αυτά που αναφέρονται στον Θησέα του Πλούταρχου. Ένα Σχόλιο στον Πίνδαρο αναφέρει: «…ως φησι Δίφιλος ο την Θησηϊδα ποιήσας εν τινι ιαμβείω ούτως…». Άλλο ένα    Σχόλιο, στον Αριστοφάνη, αναφέρει ότι ο Δίφιλος πρώτος συνέθεσε ολόκληρο σκωπτικό ποίημα εναντίον κάποιου Βοίδα, το οποίο χρησιμοποίησαν ως πρότυπο ο Εύπολις και ο Αριστοφάνης στα σκωπτικά τους ποιήματα εναντίον του Σωκράτη.

ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ

Ακράγας

περ. 490 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Μεγάλος φιλόσοφος από τον Ακράγαντα της Σικελίας. Επρέσβευε, όπως ο Αναξαγόρας και ο Ηράκλειτος, την δι’ εξελίξεως προέλεσιν των όντων και έτσι έγινε πρόδρομος της Δαρβινείου θεωρίας. Μελέτησε το φαινόμενο σύμπαν και φύσις και οι απόψεις του εγγίζουν εκείνες της νεώτερης φυσικής και αστρονομικής επιστήμης. Για το βίο του λέγονται πολλά μυθεύματα. Φέρεται μάγος, γόης, τιθασσεύων ανέμους, θεραπεύων ασθενείς και ανασταίνων νεκρούς. Ακόμα ότι ανελήφθη για να επιστρέψει στο Θεό, και ότι αυτή την ανάληψη την πραγματοποίησε μπροστά σε πλήθος.

Άλλος θρύλος τον φέρει να έχει κατακρημνισθεί μέσα στην άβυσσο του κρατήρα της Αίτνας, στην προσπάθειά του να πλησιάσει τα μυστήρια του ηφαιστείου. Υιός του ηγεμόνα Μέτωνα, ύστερα από το θάνατο του πατέρα του, θέσπισε δημοκρατικό πολίτευμα. Οι σύγχρονοί του τον εδόξαζαν και τον τιμούσαν και η σημαντική πόλις του Ακράγαντα, που πίστευε στη θεία καταγωγή του Εμπεδοκλή, του έστησε μεγαλοπρεπή ναό. Έγραψε πραγματείες για την πολιτική, την ιατρική, την ιστορία. Κύριο έργο του όμως είναι το «Περί Φύσεως», από 5.000 στίχους, όπου ποιητικά αναπτύσσει τις θεωρίες του περί της δημιουργίας του σύμπαντος και της καταγωγής των όντων. Διεσώθηκαν από το έργο αυτό 450 στίχοι.

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ

Σάμος

περ. 342 - 271 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

 

Γεννήθηκε στη Σάμο από γονείς Αθηναίους κληρούχους. Διακεκριμένος φιλόσοφος, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και ίδρυσε δική του σχολή. Επρέσβευε ότι η μόνη αρχή των πραγμάτων είναι η ύλη. Έξω απ’ αυτήν δεν υπάρχει παρά μόνο το κενόν. Σύμφωνα με την υλιστική αυτή θεωρία του το μόνο απόλυτο αγαθό είναι η «ηδονή», όχι όμως η στιγμιαία, αλλά η διαρκής, το μόνο δε απόλυτο κακό η «αλγηδών». Ο πόνος, δηλαδή, και η χαρά είναι οι δύο πόλοι, γύρω από τους οποίους περιστρέφεται εναλλασσόμενος ο βίος των θνητών. Για το λόγο αυτό οι πνευματικές ηδονές πρέπει να προτιμώνται από τις σωματικές. Είναι διαρκέστερες και εκλεκτές.

ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ

Ιεράπολη Φρυγίας

περ. 50 – 120 μ.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Έλληνας στωικός φιλόσοφος. Γεννήθηκε στην Ιεράπολη της Φρυγίας. Υπήρξε σύγχρονος του Νέρωνος και του Τραϊανού, ήταν δε δούλος του Επαφροδίτου, και έζησε στις αρχές ως δούλες στη Ρώμη, όπου άκουσε τα μαθήματα του στωικού φιλοσόφου Μουσωνίου.

Παροιμιώδης ήταν η αταραξία του και η στωικότητά του. Λέγεται, ότι ο κύριός του, για να δοκιμάσει την απάθεια του Επίκτητου, έκοβε τις σάρκες τις κνήμης του με κοπτερό όργανο. Τότε ο δούλος φιλόσοφος στράφηκε και είπε απαθώς στο βασανιστή του: «θα την θραύσης». Και όταν αληθινά, του έσπασε το κόκαλο, ο Επίκτητος συμπλήρωσε: «Σου το είπον». Από τότε έμεινε χωλός.

Απελευθερώθηκε με εξαγορά και έγινε διδάσκαλος της φιλοσοφίας στη Ρώμη, απ’ όπου εκδιώχθηκε περί το 90 μ.Χ., ύστερα από διαταγή του Δομιτιανού κατά των. Αποσύρθηκε στη Νικόπολη της Ηπείρου και εκει συγκέντρωσε τους πολυπληθείς μαθητές του, που είχαν συρρεύσει από τη Ρώμη, και συνέχισε τη διδασκαλία του, θαυμαζόμενος για την απλότητα και την άκρα λιτότητά του.

Ο Επίκτητος υπήρξε ένας από τους πιστότερους ερμηνευτές του καθαρού στωικισμού.

ΕΡΓΑ

Διατριβαί

Εγχειρίδιον

ΕΠΙΜΕΝΙΔΗΣ

Κρήτη

περ. 7ος - 6ος αι. π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Θεολόγος και θαυματοποιός στην Ελλάδα των αρχαϊκών χρόνων, για τον οποίο όλες οι πληροφορίες που έχουμε παρουσιάζουν τον χαρακτήρα του θρύλου. Γεννήθηκε και αναπτύχθηκε στη Φαιστό της Κρήτης και από τα γεγονότα με τα οποία τον συνδέει η παράδοση εμφανίζεται να έζησε από 150 μέχρι 300 χρόνια. Στην Αθήνα ήταν γνωστός ως φίλος του Σόλωνος, που όχι μόνο καθάρισε την πόλη από το Κυλώνειον άγος, αλλά και προετοίμασε τον λαό για τα νομοθετικά μέτρα του Σόλωνος που αφορούσαν στη σοβαρότητα της λατρείας και τον εξευγενισμό των σχετικών με το πένθος συνηθειών. Παραδιδόταν όμως και μια δεύτερη επίσκεψή του στην Αθήνα δέκα χρόνια πριν από την περσική εισβολή. Κατά την επίσκεψη αυτή εγκαινίασε θυσίες που υπέδειξε ο Απόλλων και προείπε την περσική επίθεση, καθώς και μια Τρίτη πρόσκλησή του από τον Νικία κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου, ύστερα από υπόδειξη των Δελφών. Έλεγαν επίσης ότι πραγματοποίησε κάθαρση και στη Δήλο και άλλες πόλεις. Τον τάφο του έδειχναν στην πόλη τους οι Αργείοι, λέγοντας ότι το σώμα του το πήραν από τους Λακεδαιμονίους που τον σκότωσαν σε πόλεμο με τους Κνωσίους, γιατί δεν προφήτευσε αίσια γι’αυτούς, όσο και οι Σπαρτιάτες μέσα στο παλιό τους εφορείο.

Στον Επιμενίδη αποδίδονταν υπερφυσικές ιδιότητες. Έτσι παραδιδόταν ότι κοιμήθηκε για 50 χρόνια μέσα σε ένα σπήλαιο, ότι μπορούσε να απέχει από κάθε τροφή και ότι ξαναγύρισε περισσότερες φορές στη ζωή ή ότι η ψυχή του μπορούσε, όταν ήθελε, να περιπλανάται έξω από το σώμα του. Τον καθαρμό της Αθήνας από το Κυλώνειον άγος πέτυχε αφήνοντας από τον Άρειο Πάγο (όπου κατοικούσαν οι Ευμενίδες) άσπρα και μαύρα πρόβατα, που έπρεπε να θυσιάσουν οι Αθηναίοι στους θεούς εκεί που θα πρωτοκάθιζαν. Στον Επιμενίδη αποδίδονταν ακόμη γραπτά κείμενα, μια θεογονία και ένα κείμενο χρησμών.

Όλα αυτά τα στοιχεία κατατάσσουν τον Επιμενίδη στο θρησκευτικό-πρακτικό πνευματικό ρεύμα που επικράτησε στις ελληνικές πόλεις μετά την ακμή του έπους, όπου η λαϊκή, προγονική σοφία συνδυάστηκε με μία ενθουσιαστική θρησκευτικότητα της οποίας οι εκπρόσωποι, όπως ο Αριστέας, ο Άβαρις, ο Επιμενίδης και άλλοι χρησμολόγοι τέθηκαν κάτω από την προστασία του Απόλλωνος Πυθίου και Πατρώου, του θεού που ίδρυσε τις αποικίες, επομένως τις πόλεις και τα γένη τους.

Η παράδοση αυτή, που εκδηλώνεται χαρακτηριστικά στα γνωμικά των «σοφών» -ο Επιμενίδης θεωρήθηκε ένας από τους επτά σοφούς στη θέση του Περιάνδρου- της αρχαϊκής περιόδου, χαρακτηρίστηκε συγγενής με τα σαμανικά θρησκευτικά ρεύματα και συνδέθηκε με επιδράσεις από τις περιοχές του Εύξεινου Πόντου, όπου ιδρύθηκαν κατά τον δεύτερο αποικισμό ελληνικές πόλεις.

Όμως το πρακτικότερο πνεύμα που επικράτησε σε συνδυασμό με μια λαϊκότερη ηθική παράδοση στη διευρυνόμενη ελληνική κοινωνία προσφέρει μια καθολικότερη ερμηνεία του ρεύματος αυτού, που καταλήγει στους Ορφικούς και στον Πυθαγόρα:

Η παράδοση ήθελε τον Επιμενίδη γιό της νύμφης Βάλτης και νέον Κούρητα, θεοφιλή και σοφόν περί τα θεία την ενθουσιαστικήν και τελεστικήν σοφίαν (αγαπημένο των θεών και βαθύ γνώστη των θεϊκών πραγμάτων, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την άμεση μέθεξη στο θείο και την εξυπηρέτησή της με τελετουργικές πράξεις).

ΕΠΙΧΑΡΜΟΣ

Συρακούσες

530 -  440 π. Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Φιλόσοφος και ποιητής κωμωδιών. Γεννήθηκε στην Κω. Νεαρός μετοίκισε στα Μέγαρα της Σικελίας και ύστερα στις Συρακούσες, όπου φιλόμουσοι και μορφωμένοι τύραννοι, ο Γέλων και ο Ιέρων, υπέθαλπαν δραματικούς και μουσικούς αγώνες, στο μεγαλοπρεπές θέατρο που είχαν οικοδομήσει. Αυτό συνετέλεσε ώστε να διαπρέψει η ποιητική μεγαλοφυΐα του Επίχαρμου. Οι Συρακούσιοι τον αγάπησαν και τον τίμησαν με ανδριάντα. Λόγω του καθεστώτος που, επί πλέον, τον είχε προστατεύσει, ο Επίχαρμος δεν αναμίχθηκε στα πολιτικά, ούτε διακωμώδησε πολιτικές καταστάσεις, όπως ο Αριστοφάνης.

Διακωμωδούσε απλώς ανθρώπινα ελαττώματα και ιδίως τη μωρία, τα ατοπήματα, που επισυμβαίνουν σε όλες τις κοινωνικές τάξεις. Πρώτος ο Επίχαρμος διακωμώδησε από σκηνής τον μέθυσο. Εκτός από τη θεατρική του δεινότητα, ο ποιητής, επέδειξε και φιλοσοφικές τάσεις, μορφώθηκε πολύ και επηρεάσθηκε από την πυθαγόρεια φιλοσοφία. Γι’ αυτό και οι κωμωδίες του είναι γεμάτες από φιλοσοφικές ιδέες και αποφθέγματα, που δεν στρέφονταν μόνο στα θέματα της ηθικής, αλλά και στα μεταφυσικά προβλήματα, όπως τη θεογονία, τη δημιουργία του κόσμου, περί ψυχής κλπ. Στον Επίχαρμο αποδίδονται 36 έως 52 κωμωδίες, το περιεχόμενό του δε, ως λέγεται, μόνο με το περιεχόμενο των τραγωδιών του Ευριπίδη μπορεί να συγκριθεί.

Ο Ευριπίδης πολύ ωφελήθηκε από τον Επίχαρμο, ο δε Πλάτων θεωρεί τον Επίχαρμο κορυφαίο των κωμικών για τις φιλοσοφικές γνώμες με τις οποίες διαπότισε όλα τα έργα του, από τα οποία, δυστυχώς, μόνο αποσπάσματα διασώθηκαν.

ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ

Κυρήνη

275 – 194 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Αρχαίος Έλληνας λόγιος και συγγραφέας που ήκμασε τον Γ’ π.Χ. αιώνα. Γεννήθηκε στην Κυρήνη κατά την 16ην Ολυμπιάδα. Από τους σπουδαιότερους πνευματικούς ανθρώπους της αρχαιότητος για την ευρύτητα της μόρφωσής τους και την πολυμέρεια των επιστημονικών του εργασιών. Εχρημάτισε διευθυντής της περίφημης βιβλιοθήκης της Αλεξανδρείας, και ασχολήθηκε τόσο με θετικές επιστήμες (Γεωγραφία, Μαθηματικά, Αστρονομία), όσο και με τις θεωρητικές (Χρονογραφία, Γραμματολογία). Ακόμα έγραψε ποίηση. Γι’ αυτές τις επιδόσεις του ονομάσθηκε «Πένταθλος», «Φιλόσοφος» και «Νέος Πλάτων». Πέθανε σε ηλικία 82 ετών από εκούσια ασιτία. Επειδή έπασχε από αμβλυωπία τον κατείχε ο φόβος ότι θα έχανε το φως του.

Έριφος

Αθήνα, 3ος αιώνας π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Αθηναίος ποιητής της Μέσης Κωμωδίας. Από τον Αθήναιο είναι γνωστοί οι τίτλοι τριών έργων του: Αίολος, Μελίβοια και Πελαστής.

Εύδοξος ο Κνίδιος

Κνίδος

περ. 406 - 355 π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Εξοχότερος από τους μαθηματικούς και αστρονόμους της εποχής του Πλάτωνος, ο Εύδοξος ο Κνίδιος (Κνίδος, Μικρά Ασία, περίπου 400π.Χ. – Κνίδος, περίπου 350π.Χ.), προώθησε σημαντικά τη θεωρία των αριθμών πέρα από την πυθαγόρεια παράδοση, αποδεικνύοντας την ύπαρξη ασύμμετρων μεγεθών και επινοώντας διάφορες τεχνικές για τη μέτρηση καμπύλων επιφανειών. Επί πλέον, με το σύστημα των ομόκεντρων σφαιρών που επινόησε, έδωσε την πρώτη συστηματική εξήγηση των κινήσεων του Ηλίου, της Σελήνης και των πλανητών, τονίζοντας για μια ακόμη φορά την επιμονή των αρχαίων Ελλήνων στη σφαιρική τελειότητα. Εισήγαγε επίσης τη γεωμετρία στην επιστήμη της αστρονομίας και τόνισε πρώτος την απαραίτητη αλληλεπίδραση μεταξύ παρατηρήσεων και θεωρίας που χαρακτηρίζει από τότε την ανάπτυξη της αστρονομίας.

Ο Εύδοξος, γιος του Αισχίνη, σπούδασε μαθηματικά και ιατρική σε μια σχολή της οποίας η φήμη συναγωνιζόταν τη σχολή του Ιπποκράτη του Κώου. Ένας πλούσιος γιατρός, εντυπωσιασμένος από τις ικανότητές του, του πλήρωσε τα έξοδα μετάβασης στην Αθήνα για να σπουδάσει στην Ακαδημία του Πλάτωνος, η οποία είχε το 387 π.Χ. Έζησε δεκαέξι μήνες στην Αίγυπτο κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Νεκτανεβώ Α’ (380 – 363 π.Χ.). Στην Ηλιόπολη, ένα σημερινό προάστιο του Καΐρου, μυήθηκε στη σοφία του ιερατείου, η οποία ενέκλειε και την αστρονομία. Εκεί έγραψε και την Οκταετηρίδα, το πρώτο του σημαντικό έργο, το οποίο αναφερόταν σε ένα ημερολόγιο βασισμένο σε έναν οκταετή κύκλο, ίσως μετά από μελέτη του πλανήτη Αφροδίτη. Στη συνέχεια ταξίδεψε στην περιοχή της θάλασσας της Προποντίδας επαγγελλόμενος τον δάσκαλο και μετά επέστρεψε στην Αθήνα, όπου απέκτησε μεγάλη φήμη σε όλη την Ελλάδα ως νομοθέτης. Τα λίγα βιογραφικά του στοιχεία μας είναι γνωστά κυρίως από τα κείμενα του Διογένη του Λαέρτιου τον 3ο μ.Χ. αιώνα.

Οι δύο βασικές συνεισφορές του Ευδόξου στα μαθηματικά είναι η θεωρία των αναλογιών, που βρίσκεται στο βιβλίο V, και η μέθοδος της εξάντλησης στο βιβλίο ΧΙΙ. Ο φιλόσοφος Πρόκλος αποδίδει τη θεωρία των αναλογιών στον Εύδοξο και ο Αρχιμήδης του αποδίδει τη μέθοδο της εξάντλησης. Είναι επίσης πιθανό ότι η αξιωματική μέθοδος του Ευκλείδη αναπτύχθηκε αρχικά από τον Εύδοξο.

Αν και η γεωμετρική μέθοδος υπολογισμού της απόστασης της Γης από τον Ήλιο και της απόστασης της Γης από τη Σελήνη συνήθως αποδίδεται στον Αρίσταρχο τον Σάμιο (άκμασε στον 3ο π.Χ. αιώνα), υπάρχει μια πιθανότητα να είχε ανακαλυφθεί από τον Εύδοξο. Ο Εύδοξος έδωσε λύση σε ένα άλλο αστρονομικό πρόβλημα, δηλαδή στη μαθηματική εξήγηση των φαινομένων κινήσεων του Ηλίου, της Σελήνης και των πέντε γνωστών πλανητών. Τα επτά ουράνια σώματα είχαν την ακόλουθη σειρά απόστασης από την ακίνητη Γη: Σελήνη, Ερμής, Αφροδίτη, Ήλιος, Άρης, Δίας και Κρόνος.

Ο Εύδοξος κατασκεύασε ένα μοντέλο από 27 σφαίρες. Πάνω στην εξωτερική σφαίρα τοποθέτησε όλα τα σταθερά άστρα για να λάβει υπ’ όψιν του την ημερήσια κίνησή τους από Ανατολάς προς Δυσμάς. Επινόησε ένα σύνολο αλληλοσυνδεδεμένων σφαιρών για κάθε ένα από τα υπόλοιπα ουράνια σώματα, δηλαδή τρεις σφαίρες για τον Ήλιο, τρεις για τη Σελήνη και τέσσερεις για κάθε έναν από τους υπόλοιπους πέντε πλανήτες. Ο κάθε πλανήτης κινούνταν στη μεσαία από τις τρεις σφαίρες της. Η κάθε σφαίρα είχε την κατάλληλη αξονική κλίση και περιστροφική ταχύτητα. Η εξωτερική σφαίρα περιέγραφε την ημερήσια κίνηση από Ανατολάς προς Δυσμάς.

Μετά τον θάνατό του, το 350 π.Χ. περίπου, οι θεμελιώδεις συνεισφορές του Ευδόξου στη γεωμετρία και στη θεωρία αριθμών οδήγησαν τα μαθηματικά των αρχαίων Ελλήνων σε νέες εξελίξεις μεγάλης διάρκειας, όπως φαίνεται, λόγου χάρη, από το έργο του Αρχιμήδη. Ο Εύδοξος εισήγαγε στην αστρονομία την άποψη ότι μια ομοιόμορφη κυκλική κίνηση μπορεί να εξηγήσει τις μη κανονικές κινήσεις όλων των ουράνιων σωμάτων, μια άποψη που, μετά τη συμπλήρωσή της από τις επικυκλοειδείς καμπύλες του Πτολεμαίου, επικράτησε μέχρι τον 17ο αιώνα, δηλαδή την εποχή του Κέπλερ. Η αντίληψη του Ευδόξου για την κυκλική κανονικότητα υπάρχει ακόμη στα σύγχρονα μαθηματικά, όπως, π.χ., στον περιοδικό χαρακτήρα των απειροσειρών.

ΕΥΗΝΟΣ

Πάρος

5ος αιώνας π.Χ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

 

Σοφιστής και ελεγειακός ποιητής από την Πάρο, του 5ου π.Χ. αιώνα. Ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης αναφέρουν συχνά με το όνομα αυτό κάποιον σοφιστή που ήταν και ποιητής, και ειδικότερα ποιητής ελεγειών. Στα αποσπάσματα που σώζονται μόνο από το έργο του φαίνεται ότι ο Εύηνος καλλιεργούσε την εξελιγμένη μορφή της αρχαίας ελεγείας, η ποίησή του, δηλαδή, είχε στενή σχέση με τον σοφιστικό πεζό λόγο. Πιθανώς πέθανε λίγο μετά το θάνατο του Σωκράτη.

Ζήνων ο Ελεάτης

Ελέα, 490 - 430 π.Χ.

 

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

 

Έλληνας φιλόσοφος της Ελεατικής Σχολής, μαθητής του Παρμενίδη. Πίστευε και δίδασκε με φανατισμό ότι κάθε κίνηση είναι φαινομενική μόνο, αφού δεν μπορεί να λάβει αρχή, και κανένα σώμα δεν μπορεί να φθάσει κάπου, πριν περάσει πρώτα από ένα άπειρο πλήθος ενδιάμεσων σταθμών. Επίσης η κίνηση, κατά τον Ζήνωνα, δεν μπορεί να τερματισθεί, και κάθε κίνηση είναι σχετική. Με τις αποδείξεις του Ζήνωνος ασχολήθηκαν ο Αριστοτέλης, ο Έγελος, ο Έρβαρτ. Εξ αιτίας των σπουδαίων αλλά και αντιφατικών αυτών θεωριών του, ο Αριστοτέλης τον ονόμασε «εφευρέτη της διαλεκτικής». Με διαταγή του τυράννου Ελέας Νεάρχου, καταδικάσθηκε σε μαρτυρικό θάνατο, και κοπανίστηκε μέσα σε γουδί, ύστερα από ανάλογα φρικτά βασανιστήρια, και αυτό, επειδή ο σοφός επιχείρησε ν’ απαλλάξει τους Ελεάτες από την τυραννία του Νεάρχου.

 

 

 

 


Ζήνων ο Στωικός ή Κιτεύς

Κιτίο Κύπρου, 336 - 264 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Ιδρυτής της Στωικής φιλοσοφίας. Για τη ζωή του λίγα είναι γνωστά. Πάντως γεννήθηκε στο Κίτιο της Κύπρου και ήταν υιός του εμπόρου Μνασέου, άσκησε δε και αυτός για λίγο το επάγγελμα του εμπόρου. Στην Αθήνα, ο Ζήνων, βρίσκεται κατά τα έτη 315 – 13, όταν πλησίασε τους κυνικούς φιλοσόφους, η επίδραση των οποίων φαίνεται στα πρώτα του έργα. Στα 310 ίδρυσε δική του σχολή στην Αθήνα, με σκοπό να ανυψώσει και να επεκτείνει την κυνική ηθική των σωκρατικών Αντισθένη και Διογένη, στηρίζοντάς την επιστημονικά και συνδέοντάς την με την ηρακλείτειο φυσική και την αριστοτέλειο λογική.

 

Οι μαθητές του στην αρχή ονομάζονταν Ζηνώνειοι, έλαβαν δε αργότερα το όνομα Στωικοί, από την Ποικίλη Στοά, όπου συνεσχόλαζαν. Ο Ζήνων, ακαταπόνητος εδίδαξε επί μισόν αιώνα και μέχρι του θανάτου του. Έγραψε πολλά έργα, αλλά χάθηκαν όλα. Οι Αθηναίοι και ζωντανό τίμησαν ιδιαίτερα τον Ζήνωνα, και νεκρό, με την ανέγερση μνημείου, του οποίου η επιγραφή δήλωνε ότι η ζωή του φιλοσόφου υπήρξε εντελώς σύμφωνη και συνεπής με τα διδάγματά του. Ο Ζήνων ζούσε σαν ερημίτης, και τρεφόταν συνήθως με ψωμί, μέλι και σύκα. Έπινε δε μόνο νερό.

 


Ηγησίας ο Πεισιθάνατος

Κρήτη, 3ος αιώνας π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Ηδονικός φιλόσοφος της Κυρηναϊκής Σχολής που ίδρυσε ο Αρίστιππος. Υπήρξε, μαζί με τον Αννίκερι, μαθητής του Κυρηναϊκού φιλοσόφου Παραιβάτου, ενώ δίδαξε στην Αλεξάνδρεια επί της βασιλείας του Πτολεμαίου Α’ του Λάγου. Ο Πτολεμαίος όμως του απαγόρευσε να διδάσκει διότι, όπως αναφέρει ο Κικέρων, πολλοί ακροατές του οδηγήθηκαν στην αυτοκτονία επηρεασμένοι από την διδασκαλία του. Γι’ αυτό φέρεται στην ιστορία της φιλοσοφίας ως Ηγησίας ο Πεισιθάνατος

 

Αν και σκοπός της Κυρηναϊκής Σχολής ήταν η αναζήτηση της ηδονής, ο Ηγησίας τη θεωρούσε αδύνατη διότι η επίτευξή της δεν εξαρτάται μόνο από εμάς αλλά και από τον παράγοντα της τύχης. Συνιστούσε στους οπαδούς της να αποβάλουν εκούσια τη ζωή τους και να εξασφαλίζουν την απαλλαγή τους από τα γήινα πράγματα. Η απαλλαγή που επέρχεται με τον θάνατο αποτελεί, για τον φιλόσοφο αυτό, το ύψιστο αγαθό της ηδονής. Το μόνο το οποίο ο άνθρωπος μπορεί να πετύχει στη ζωή είναι η ψυχική κατάστασή του να μην αισθάνεται πόνο, λύπη, ή απονία, όπως την αποκαλούσε. Η διδασκαλία του βρήκε μεγάλη απήχηση στην Αλεξάνδρεια.

 

Εξαιτίας των διδασκαλιών του, ωστόσο, ο Πτολεμαίος υποχρεώθηκε να τον εκδιώξει από την πόλη. Ο Ηγησίας συνέγραψε έργο με τίτλο Αποκαρτερών (δηλ. άνθρωπος που δεν μπορεί πια να υποφέρει τη ζωή), στο οποίο αναφέρεται στα δεινά του ανθρώπινου βίου.

 


Ηράκλειτος ο Εφέσιος

Έφεσος, περ. 540 - 475 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Ένας εκ των νεωτέρων Ιώνων φυσιολόγων, ο οποίος λόγω της σκοτεινότητας τους ύφους του ονομάσθηκε Σκοτεινός, και σε αντίθεση προς τον γελαστό Δημόκριτο, Κλαίων. Έλαβε μέρος στους πολιτικούς αγώνες της πατρίδας του στο πλευρό πάντα των αριστοκρατικών. Ο αριστοκρατισμός του μάλιστα έφθασε μέχρι να μισήσει άσπονδα τον «Δήμο» και όσους βρίσκονταν με το μέρος του λαού. Η περιφρόνησή του αυτή εστράφη εναντίον πολλών συγχρόνων του και αρχαιοτέρων φιλοσόφων. Παρ’ όλα αυτά θεωρείται ως ένας από τους πιο βαθυστόχαστους φιλοσόφους της αρχαιότητος, ο νεώτερος μάλιστα κόσμος, με την εξέλιξη της φυσικομαθηματικής επιστήμης, τον θεωρεί, μαζί με τον Δημόκριτο, πρόδρομο των φυσικών επιστημών και της ατομικής εποχής μας.

 

Ο Ηράκλειτος, σε αντίθεση προς τους Ελεάτες φιλοσόφους που είχαν θεσπίσει την ακινησία του είναι, κήρυξε το αεί γίγνεσθαι και μεταβάλλεσθαι και μη ουδέποτε το αυτό μένειν. Κάθε γέννηση, κατά τον Ηράκλειτο, είναι προϊόν των στοιχείων εκείνων της φύσεως που βρίσκονται σε συνεχή διαπάλη και αντίθεση. Από την πάλη των στοιχείων γεννιέται η αρμονία. Δίχως την «εναντιοδρομία» αυτή, όπως την λέγει, δε θα υπήρχε ζωή. Γι’ αυτό και εκθειάζει τον πόλεμο των στοιχείων ως πατέρα των πάντων, και ως κίνητρό τους το πυρ. Περίσσεια θερμότητας σημαίνει περίσσεια κινήσεως και συνειδήσεως. Περίσσεια ψυχρού, σημαίνει ακινησία και νέκρα. Η εποχή μας έχει ρίξει αρκετό φως στις σκοτεινές θεωρίες του Εφέσιου φιλοσόφου.

 


Ηρόδοτος

Αλικαρνασσός, περ. 480 – 420 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Διάσημος Έλληνας ιστορικός που επονομάστηκε «πατήρ της ιστορίας». Γεννήθηκε στην Αλικαρνασσό, δωρική αποικία, από επίσημο γένος. Επειδή, λόγω φθόνου, ο τύραννος Λύγδαμις, σκότωσε το θείο του Ηρόδοτου ποιητή Πανύασι, ο Ηρόδοτος έφυγε στη Σάμο, νήσο ιωνική, εκεί δε άντλησε τη χάρη του γραψίματός του.

 

Το 454 ξαναγύρισε στην Αλικαρνασσό, και μαζί με στασιαστές, εξεδίωξε τον τύραννο, αλλά και πάλι εγκατέλειψε την πατρίδα του. Το 445 βρισκόταν στην Αθήνα και ήταν φίλος του Περικλή. Στα 444 μετοίκησε μαζί με άλλους αποίκους στους Θουρίους, πόλη που τόσο αγάπησε, ώστε παρέμεινε οριστικά εκεί, εκεί έγραψε κι εκεί πέθανε. Γι’ αυτό ονομάζεται και «Θούριος». Η γιγαντιαία πάλη των Ελλήνων, και ιδίως των Αθηναίων, τον εντυπωσίασαν βαθύτατα. Γι’ αυτό σκέφθηκε να συγγράψει αυτά τα γεγονότα και να τα παραδώσει στους μεταγενέστερους. Αλλά δεν περιορίστηκε στο να περιγράψει πέντε έξι νικηφόρες μάχες, αντίθετα εξέτασε τα πρόσωπα που πρωταγωνίστησαν και τη γεωπολιτική πραγματικότητα και τη σύνθεση της αχανούς περσικής αυτοκρατορίας και των λαών που είχαν συγχωνευθεί κάτω από τη δεσποτεία της.

 

Το ίδιο έκανε και για τις ελληνικές πόλεις, τις έριδές τους, τις αντιζηλίες τους, τους ανταγωνισμούς των. Έτσι, η ιστορία του προοριζόταν να συμπεριλάβει κάθε ιστορική και γεωγραφική επιστήμη των χρόνων εκείνων. Ήταν μια εποποιία με πολλά επεισόδια που τα χρησιμοποιούσε για να εξάρει και να διαφωτίσει τις κύριες ιδέες. Για να μπορέσει να συγγράψει ένα τέτοιο έργο πιο άρτια, αψηφώντας δαπάνες, κόπους, ταλαιπωρίες και κινδύνους, περιηγήθηκε, από ξηρά και θάλασσα, απώτατες χώρες, που έμελλε να περιγράψει. Έτσι έπλευσε το Βόσπορο, περιηγήθηκε τις ελληνικές πόλεις, προχώρησε προς τη Σκυθία και την Κολχίδα, ύστερα πήγε στην Κύπρο, στη Φοινίκη, στη Βαβυλωνία, την Περσία, για να διασχίσει το μέγα περσικό κράτος, από τις παραλίας μέχρι της πρωτευούσης του, και να περιγράψει με ακρίβεια τη βασιλική οδό: Έφεσος – Σάρδεις – Σούσα. Ακόλουθα περιηγήθηκε την Αίγυπτο, θαύμασε τον ανώτατο πολιτισμό της χώρας αυτής και όλα τα θαυμάσια του Νείλου. Επισκέφθηκε όμοια πολλές ελληνικές χώρες, τη Θασσαλία, την Ήπειρο, την Πελοπόννησο και την υπερπόντια Μεγάλη Ελλάδα. Και όλα αυτά τα ταξίδια δεν τα έκανε για εμπορία και πλουτισμό, αλλά από ακατανίκητη επιστημονική φιλομάθεια και περιέργεια.

 

Ο Ηρόδοτος δεν είναι μόνο ο «πατέρας της ιστορίας», αλλά και ο ιδρυτής της γεωγραφίας και ο σπουδαιότερος περιηγητής της αρχαιότητος. Επειδή δεν γνώριζε τις γλώσσες των ξένων λαών, είχε μαζί του διερμηνείς, αμαθείς ως επί το πολύ, οι οποίοι όμως τον διευκόλυναν κατά κάποιον τρόπο. Όμως κυρίως βασιζόταν στα μάτια του, και όσα έβλεπε, αυτά και περιέγραφε. Ερωτούσε, ερευνούσε, και έλεγχε τις πληροφορίες που του δίδονταν, κάνοντας επιλογή των ειδήσεων. «Πρέπει να λέγω όσα μου λέγουν, ας μη τα πιστεύω όλα». Έτσι έγραψε και πράγματα που αμφισβητούσε, μα που στάθηκαν χρήσιμα για τους μεταγενέστερους.

 

Πολλές φορές, νεώτεροι περιηγητές, εθνογράφοι, φυσιογράφοι, θαύμασαν την αλήθεια και την ακρίβεια των περιγραφών του Ηρόδοτου. Η Ιστορία του διαιρέθηκε από τους Αλεξανδρινούς λογίους σε εννέα βιβλία, στα οποία εδόθησαν ως τίτλοι, τα ονόματα των Μουσών: Κλειώ, Ευτέρπη, Θάλεια, Μελπομένη, Τερψιχόρη, Ερατώ, Πολύμνια, Ουρανία και Καλλιόπη. Μέσα σ’ αυτά τα βιβλία, ο Ηρόδοτος, συμπεριέλαβε όλες τις επιφανείς πράξεις των Ελλήνων και βαρβάρων μέσα στο χρονικό διάστημα των 240 ετών.

 

Η ιστορία του αρχίζει από την αδικία των βαρβάρων, για να τελειώσει στην τιμωρία τους, δηλαδή στην κάθαρση του δράματος, το πνεύμα δε γενικά που τη διέπει είναι το πνεύμα της Νέμεσης. Νηφάλιος όμως, δεν είναι ποτέ σκληρός προς τους εχθρούς, αλλά ευλαβείται τους ηττημένους, εξαίροντας ακόμα και τις αρετές τους. Μια ευπιστία και παιδική αφέλεια, αν μειώνει το κύρος του σαν ιστορικού όμως, τον κάνει επαγωγό στον αναγνώστη.

 

Έργα του:

  1. Ιστοριών Α - Κλειώ
  2. Ιστοριών Β - Ευτέρπη
  3. Ιστοριών Γ - Θάλεια
  4. Ιστοριών Δ - Μελπομένη
  5. Ιστοριών Ε - Τερψιχόρη
  6. Ιστοριών ΣΤ - Ερατώ
  7. Ιστοριών Ζ - Πολύμνια
  8. Ιστοριών Η - Ουρανία
  9. Ιστοριών Θ – Καλλιόπη

 


Ησίοδος

Άσκρη Βοιωτίας, 8ος αιώνας π. Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Μεγάλος Έλληνας ποιητής, πατέρας του διδακτικού έπους. Γεννήθηκε στην Άσκρα της Βοιωτίας γι’ αυτό και επονομάζεται Ασκραίος. Με τον Ησίοδο η Ελλάδα του όγδοου και έβδομου αιώνα π.Χ. βγαίνει απ’ το σκότος του μύθου και αρχίζει να φωτίζεται ιστορικά. Καλλιεργητής γης κάτω από τον Ελικώνα, τραγούδησε μεταξύ αλετριού και σχόλης του, και απήγγειλε τις ωδές του σε συναθροίσεις και εορτές, δίνοντας συμβουλές κι οδηγίες στους γεωργούς και τους εμπόρους για την καλλιέργεια των αγρών. Τις γνώσεις αυτές τις είχε μεταφέρει από την πιο προοδευμένη Ιωνία, από την οποία μετανάστευσε ο έμπορος πατέρας του αφού πτώχευσε.

 

Ο Ησίοδος είναι ο πρώτος ποιητής που ενδιαφέρθηκε για την ζωή των απλών ανθρώπων και αυτός που άνοιξε το δρόμο της γήινης πραγματικότητας και της ειρηνικής εργασίας στους αρχαίους βουκολικούς. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, πέθανε στην Άσκρα, όταν η πολίχνη καταστράφηκε από τους Θεσπιείς, και οι κάτοικοι είχαν καταφύγει στον Ορχομενό. Οι Ορχομένιοι αναζητήσαν τα οστά του ποιητού του έπους «Έργα και Ημέραι», τα μετέφεραν στον Ορχομενό και τα έθαψαν στο κέντρο της αγοράς τους, πλάι στον τάφο του τοπικού τους ήρωα Μινύα. Ο Ησίοδος είναι μεταφρασμένος σε όλες τις γλώσσες του κόσμου.

 

Έργα του:

 

  • Θεογονία
  • Έργα και ημέραι
  • Ασπίς Ηρακλέους
  • Αποσπάσματα

 


Θαλής ο Μιλήσιος

Μίλητος, περ. 640 - περ. 546 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Ένας από τους Επτά Σοφούς της Αρχαίας Ελλάδος. Πλούτισε με την εμπορία του αλατιού, ταξίδεψε στην Αίγυπτο, απ’ όπου εισήγαγε στην πατρίδα τη χρήση των λεγόμενων Αιγυπτιακών κλασμάτων, ήτοι των εχόντων αριθμητική μονάδα. Καταμέτρησε το ύψος των μεγάλων αιγυπτιακών πυραμίδων από τη σκιά τους και καθόρισε ως αιτία των πλημμυρών του Νείλου τις ετήσιες. Ανακάλυψε την έλξη των ελαφρών σωμάτων από το ήλεκτρο. Προείπε την έκλειψη ηλίου της 28 Μαΐου 585 π.Χ. και θεωρείται ο ιδρυτής της Θεωρητικής Γεωμετρίας. Σαν αρχή του «παντός» έπαιρνε το νερό.

 

 

 

 


Θεόκριτος

Συρακούσες, 3ος αιώνας π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Ο κατ’ εξοχήν εκπρόσωπος της βουκολικής μούσας. Γεννήθηκε στις Συρακούσες, αλλά για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα έζησε στη νήσο Κω, όπου παρακολούθησε τα μαθήματα του ελεγειοποιού Φιλητά και του επιγραμματογράφου Ασκληπιάδη, και συνδέθηκε με φιλία με τον ποιητή Άρατο, στον ο οποίο Θεόκριτος αφιερώνει το έκτο από τα ειδύλλιά του. Ως φαίνεται, στα 270 προσκλήθηκε από τον Πτολεμαίο στην Αλεξάνδρεια, περί δε το 265 βρίσκεται στην αυλή του Ιέρωνα των Συρακουσών, που εκτιμούσε τον ποιητή. Φαίνεται ότι πέθανε στις Συρακούσες.

 

Ο Θεόκριτος έγραψε ύμνους, επικήδεια μέλη, ελεγείες, Ιάμβος, επιγράμματα και μικρά έτη. Αλλά η δόξα του οφείλεται στη βουκολική ποίηση, που καλλιέργησε και επέκτεινε πολύ πέρα από βουκόλους και βοσκούς, στους γεωργούς και γενικότερα στους αγρότες, τους ψαράδες και σε ανθρώπους των κατωτέρων τάξεων του λαού των πόλεων. Τα ποιήματα του Θεόκριτου εξέδωσε πρώτος ο γραμματικός Αρτεμίδωρος, περί τα 70 π.Χ., και μια σχολιασμένη έκδοση επεξεργάστηκε ο υιός του Θέων. Λείψανα ποιημάτων του Θεόκριτου σώζονται σε παπύρους.

 


Θουκυδίδης

Δήμος Αλιμούντος, περ. 460 – 396 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Ο χρονογραφικά πρώτος κριτικός, ιστοριογράφος και άξιος λόγου αττικός πεζογράφος. Γεννήθηκε στο δήμο Αλιμούντος (Ν.Α. του Π. Φαλήρου, σημερινό Άλιμο) στα 470 π.Χ. Πολιτογραφημένος Αθηναίος, ήταν υιός του Ολάρου, απογόνου του Ολόρου, βασιλέα της Θράκης, που την κόρη του, Ηγησιπόλη, παντρεύτηκε ο Μαραθωνομάχος Μιλτιάδης. Αλλά και με τους Πεισιστρατίδες είχε συγγένεια. Τα πλούτη του πατέρα του, του επέτρεψαν να λάβει εξαιρετική παιδεία και αγωγή. Είχε δασκάλους το φιλόσοφο Αναξαγόρα και το ρήτορα Αντιφώντα, που την αρετή του εξαίρει στα συγγράμματά του. Εκτός απ’ αυτούς επέδρασαν στην πνευματική του διαμόρφωση και άλλοι σοφοί, που συνέρρεαν τότε στην Αθήνα.

 

Το 430 προσεβλήθη από τη φοβερή επιδημία που είχε ενσκήψει και που ο ίδιος περιγράφει. Το 424 τον ονόμασαν στρατηγό σε μια εκστρατεία περί τη Θάσο και τη Θράκη, όπου ήταν γνωστός και ασκούσε δύναμη, γιατί στη λεγομένη Σκαπτήν Ύλην, ήταν ιδιοκτήτης μεταλλείων χρυσού. Επειδή απέτυχε στην εκστρατεία αυτή και τον νίκησε ο Βρασίδας στην Αμφίπολη, κατηγορήθηκε για προδοσία και καταδικάσθηκε σε θάνατο. Διέφυγε όμως την εκτέλεση, εγκαταλείποντας την πατρίδα του, και αυτοεξορίστηκε επί είκοσι έτη. Η φυγή αυτή ωφέλησε την ιστορία των γραμμάτων, γιατί ο εξόριστος Θουκυδίδης βρήκε καιρό να περιηγηθεί τόπους που είχαν γίνει το θέατρο του πολέμου και, εντελώς απερίσπαστος, να μελετήσει. Φαίνεται ότι θα επισκέφθηκε την Ιταλία και τη Σικελία, όπως μαρτυρεί η εναργής αφήγηση των πολεμικών γεγονότων στη Σικελία, κατά την ατυχή εκείνη εκστρατεία των Αθηναίων. Έμεινε κοντά στο φιλόμουσο βασιλιά Αρχέλαο της Μακεδονίας αρκετό καιρό. Ύστερα κατέβηκε στην Σκαπτήν Ύλην, και εκεί, γράφοντας την ιστορία του, φαίνεται ότι πέθανε ξαφνικά, όπως μαρτυρεί το έργο του που τελειώνει απότομα. Τα οστά του μεταφέρθηκαν στην Αθήνα και τάφηκαν στα «Κιμώνεια μνήματα».

 

Η σεμνότητα του ήθους του, η άμεμπτη ζωή του, η αυστηρότητα του ύφους του, φαίνοντας καθαρά και στα χαρακτηριστικά της μορφής του. Η ιστορία του Θουκυδίδη μοιάζει με δράμα, που το μεσαίο μέρος του αποτελεί η εκστρατεία των Συρακουσών. Η καταστροφή αυτή επιφέρει και τη λύση του δράματος. Στην εξιστόρηση αυτή, με τρομερή δραματική ομορφιά περιγράφει την εγκατάλειψη του στρατοπέδου, όταν πια οι Αθηναίοι είχαν ηττηθεί κατά θάλασσαν, και δεν υπήρχε ούτε ένας ήρωας για να πεθάνει μαχόμενος, ούτε ένα πτώμα για να βρει ταφή, αλλά αναρίθμητοι νεκροί κινούσαν την λύπη, οι δε τραυματίες και οι άρρωστοι ήταν πιο αξιολύπητοι από τους νεκρούς. Ο Θουκυδίδης, σαν ιστορικός, διάβασε τους προηγουμένους λογογράφους, των οποίων τα έργα κακίζει. Τους ελέγχει αυστηρά, ακόμα και τον Ηρόδοτο, αν και δεν κατονομάζει, και λέγει ότι έγραψαν ιστορία απλώς για τέρψη, και καθένας απ’ αυτούς εξιστορούσε ότι θυμόταν και όσα οι άλλοι του αφηγούνταν.

 

Σαν κριτικός ιστορικός αποδίδει τα αίτια των όσων συμβαίνουν στον κόσμο, καθώς και τα οδυνηρά αποτελέσματα του πολέμου, όχι στους θεούς, όπως ο Ηρόδοτος, αλλά σε φυσικά αίτια και στην ανθρώπινη φύση που τα ρυθμίζουν όλα, με πρωταγωνιστές τα πάθη, την απληστία, τη φιλοδοξία κλπ. Γι’ αυτό και περιγράφοντας τη μανία των εμφυλίων πολέμων, καταδικάζει τα κίνητρά τους. Απαλλαγμένος από θρησκευτικές προλήψεις, δεν κάνει την ιστορία θέατρο θαυμάτων και δεν πιστεύει πως τα εκάστοτε φυσικά φαινόμενα (εκλείψεις ηλίου, σεισμοί κλπ.) αποτελούσαν θεία μηνύματα και προειδοποιήσεις. Κατά τους εμφυλίους πολέμους, οπότε το μίσος, η σφαγή, η καταστροφή, ο φόβος, η οργή, έπαιρναν τερατώδεις διαστάσεις (Πελοποννησιακός πόλεμος), ο Θουκυδίδης στέκεται υπεράνω των αγρίων παθών και νηφάλιος, με τόνο ήσυχο και μετρημένο, βλέπει τα πράγματα, θέτοντας πάνω στην πατρίδα, ελευθερία και στόχους, την αλήθεια και μόνο αυτή.

 


Ίππαρχος

περ. 547 - 514 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Ο νεότερος γιος του Πεισιστράτου, αδελφός του Ιππία, με τον οποίο συμβασίλευσε στην Αθήνα μετά τον θάνατο του πατέρα του (527 π.Χ.). Φαίνεται ότι πρόκειται για μια ιδιόμορφη προσωπικότητα, που έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για τα γράμματα και την παιδεία, ακολουθώντας έτσι πιστά ένα τμήμα του προγράμματος του πατέρα του.

 

Στον διάλογο του Πλάτωνος Ίππαρχος ή Φιλοκερδής, ο Σωκράτης λέει για τον Ίππαρχο ότι επέδειξε πολλά και καλά έργα σοφίας. Πρώτος έφερε στην Αττική τα ομηρικά έπη και καθιέρωσε την απαγγελία τους στα Παναθήναια. Κάλεσε στην Αθήνα σημαντικές προσωπικότητες, τον Ανακρέοντα τον Τήιο και τον Σιμωνίδη τον Κείο, καθώς και τον χρησμολόγο Ονομάκριτο. Ο ίδιος ο Ίππαρχος έγραφε μεταξύ άλλων ποιήματα και μονόστιχα επιγράμματα για στήλες Ερμών με ηθικές συμβουλές, από τα οποία σώζονται δύο. Φιλοδοξούσε με τα ποιήματα αυτά να εκπαιδεύσει τους πολίτες, για αν ανεβάσει το πολιτιστικό τους επίπεδο και να θεωρηθεί ως ένας από τους σοφούς. Ο Αριστοτέλης τον χαρακτηρίζει αφελή, φιλήδονο και φιλόμουσο.

 

Είναι γνωστό ότι οι Πεισιστρατίδες έκαναν πολλά έργα ανοικοδόμησης. Ένα από αυτά, που αποδίδεται στον Ίππαρχο, ήταν το «Ιππάρχου τειχίον», δηλαδή ένα τείχος που περιέκλειε το άλσος της Ακαδημίας.

 

Ο Ίππαρχος δολοφονήθηκε από τον Αρμόδιο και τον Αριστογείτονα το 514 π.Χ. Τη δολοφονία εξιστορεί στο βιβλίο του ο Θουκυδίδης: Ο Ίππαρχος ερωτεύθηκε τον Αρμόδιο και θέλησε να τον διεκδικήσει από τον εραστή του Αριστογείτονα. Ο Αρμόδιος τον απώθησε και φανέρωσε την πρόθεσή του αυτή στον Αριστογείτονα. Αυτός, πληγωμένος ερωτικά και επειδή φοβόταν ότι ο Ίππαρχος λόγω της δύναμής του θα επιτύχει τον σκοπό του, συνεννοήθηκε με κύκλους αντικαθεστωτικών Αθηναίων και οργάνωσαν  τη δολοφονία του.

 

Η δολοφονική ενέργεια έγινε την ημέρα των Μεγάλων Παναθηναίων, μόνη ημέρα που οι πολίτες μπορούσαν να συνοδεύσουν την πομπή οπλισμένοι. Ο Αρμόδιος και ο Αριστογείτων σκότωσαν τον Ίππαρχο κοντά στο Λεωκόρειον. Ο Αριστογείτων συνελήφθη από τους φρουρούς, ενώ ο Αρμόδιος σκοτώθηκε επί τόπου.

 

Η άσχημη αυτή ερωτική περιπέτεια του Ιππάρχου του έδωσε, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, εκ των υστέρων τον τίτλο του τυράννου, χωρίς στην πραγματικότητα να έχει διοικήσει ποτέ ως τύραννος.

 


Ισοκράτης

Αθήνα, 436-338 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Ο τέταρτος σε σειρά στους περίφημους αττικούς ρήτορες. Ήταν υιός του Θεοδώρου του αυλοποιού, και έτυχε καλής και επιμελημένης αγωγής και παιδείας. Φιλομαθής, μαθήτευσε σε ονομαστούς σοφιστές (Γοργίας, Τεισίας), γνώρισε ακόμη την διδασκαλία του Σωκράτη, δεν είχε όμως κλίση στη διαλεκτική, την οποία μάλιστα περιφρονούσε. Στην αρχή ξεκίνησε σαν λογογράφος, από την άσκησή του δε αυτή σώζονται 6 λόγοι (402 – 393 π.Χ.).

 

Από φυσική δειλία και αδυναμία φωνής δεν έπαιρνε μέρος ούτε σε αγώνες, ούτε και σε δημόσιες συζητήσεις. Το 393 τον κάλεσε ο Κόνων στη Χίο, που μόλις είχε καταλάβει, για να του εμπιστευθεί μια πολιτική διοργάνωση δημοκρατικού τύπου. Το 390 ίδρυσε ρητορική σχολή, που το πρόγραμμά της αποτελούσε ο εναρκτήριος λόγος του κατά των σοφιστών, και με τον οποίο υποσχόταν να αναδείξει μαθητές όχι μόνο σοφούς και ρήτορες, αλλά και άνδρες ικανούς να εννοούν και να πράττουν.

 

Το πρόγραμμα προσείλκυσε πολλούς μαθητές που φιλοδοξούσαν κυρίως να πολιτευθούν. Από την σχολή του Ισοκράτη βγήκαν διαπρεπείς ρήτορες (Ισαίος, Λυκούργος, Αισχίνης και Υπερείδης) αλλά και άλλοι μυήθηκαν στη ρητορική τέχνη, για να γίνουν δάσκαλοι των απανταχού Ελλήνων, γεγονός που δίκαια έκανε περήφανο τον Ισοκράτη, η φήμη του προσείλκυσε γύρω του ισχυρά πρόσωπα. Σχετίσθηκε με το βασιλέα της Κύπρου Ευαγόρα, τον Αρχίδαμο της Σπάρτης, το Φίλιππο της Μακεδονίας. Την αξία της διδασκαλίας του Ισοκράτη μαρτυρεί και το ότι οι μαθητές του κατέβαλλαν σαν δίδακτρα το μεγάλο ποσόν των χιλίων δραχμών.

 

Μερικοί από τους μαθητές του ήταν οικότροφοι του φιλοσόφου επί έτη, και όταν έφθανε η στιγμή να αποχωρισθούν το δάσκαλό τους, για να αναχωρήσουν για τις πόλεις τους και τις οικογένειές τους, έκλαιγαν. Στη σχολή του δεν δίδασκε μόνο την ευρυθμία και την περίτεχνη σύνθεση του λόγου, αλλά και πολιτικά. Γι’ αυτό οι λόγοι του είναι υψηλοί, μεγαλόπρεποι και πανελλήνιου σημασία και ενδιαφέροντος. Ενώ για την εξωτερική πολιτική προέτρεπε την κατάκτηση των βαρβάρων λαών, για την εσωτερική, προτιμούσε τη δημοκρατία από την ολιγαρχία, επαινούσε τον Περικλή, όμως θαύμαζε τον Σόλωνα. Γαλήνιος, έκρινε με απάθεια τα πανελλήνια ζητήματα, δίχως να κακολογεί άλλες πόλεις, και συμβούλευε ομόνοια. Επειδή δεν αναμείχθηκε ενεργά στην πολιτική, δεν γνώρισε τις πικρίες του Δημοσθένη και του Υπερείδη, όμως οι συμφορές της πατρίδας τον κατέθλιβαν. Μη θέλοντας πια να τρώει, πέθανε από ασιτία, ύστερα από τη μάχη της Χαιρώνειας, και θάφτηκε με δημόσια έξοδα. Στον τάφο του τοποθετήθηκε σειρήνα σαν σύμβολο της ελκυστικής χάρης που είχε η φυσιογνωμία του και η προσωπικότητά ου. Στήθηκε στο Ολύμπιο η προτομή του με επιγραφή, η οποία και σώζεται μέχρι σήμερα, αλλά και άλλες προτομές του φιλοτεχνήθηκαν. Οι λόγοι του Ισοκράτη διαπρέπουν σε λαμπρότητα και ευγένεια θεμάτων. Ακόμα και σήμερα συναρπάζουν τον αναγνώστη.

 

Έργα του:

 

  • Προς Ευθύνουν
  • Προς Καλλίμαχον
  • Κατά Λοχίτου
  • Περί του ζεύγους
  • Τραπεζιτικός
  • Αιγινητικός
  • Κατά των σοφιστών
  • Ελένης εγκώμιον
  • Βούσιρις
  • Προς Δημόνικον
  • Προς Νικοκλέα
  • Νικοκλής ή Κύπριοι
  • Ευαγόρας
  • Πανηγυρικός
  • Πλαταϊκός
  • Αρχίδαμος
  • Περί της ειρήνης
  • Αρεοπαγιτικός
  • Φίλιππος
  • Περί της αντιδόσεως
  • Παναθηναϊκός
  • Επιστολαί
  • Αποσπάσματα
  • Αρχαία σχόλια

 

 


 

Κλεάνθης

Ασσό Τρωάδας, 331-250 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Στωικός φιλόσοφος και διάδοχος του Ζήνωνος στη σχολαρχεία της Στοάς. Καταγόταν από την Άσσο της Τρωάδος. Κατά την παράδοση, υπήρξε πυγμάχος, και όταν έφθασε στην Αθήνα, όλη του η περιουσία ήταν 4 δραχμές. Επιδόθηκε με ζήλο στις φιλοσοφικές σπουδές. Για να κατορθώσει ν’ ακούει τα μαθήματα του Ζήνωνος, αντλούσε νερό και πότισε τους κήπους όλη τη νύκτα. Για το λόγο αυτό τον έλεγαν περιπαικτικά «φρεάντλη» για να εξασφαλίσει το ψωμί του άλεθε το σιτάρι στον πέτρινο χειρόμυλο ενός φούρνου. Ήταν εξαιρετικά ρωμαλέος, και ζούσε με αυστηρότατη λιτότητα, όπως και ο δάσκαλός του Ζήνων.

 

Αν και ξενοφερμένος και άγνωστης καταγωγής, κέρδισε το σεβασμό και την εκτίμηση των Αθηναίων με την αρετή του και τον ασκητισμό του. Ιδιαίτερα τον εκτιμούσε ο Ζήνων, που τον θεωρούσε σαν τον πιο πιστό και ενάρετο μαθητή του. Σε όσους τον πείραζαν και αυτό γινόταν συχνά, απαντούσε με ψυχραιμία, ετοιμότητα, καλοσύνη και χάρη. Λέγεται, ότι οι συμμαθητές του τον αποκαλούσαν «όνον». «Ναι, απαντούσε, γι’ αυτό ίσως είμαι ο μόνος που μπορώ να σηκώνω το φορτίο του Ζήνωνος». Δεκαεννέα ολόκληρα χρόνια μαθήτευσε στη Στωική σχολή, και όταν ο αρχηγός της πέθανε, κρίθηκε ως ο μόνος άξιος να διαδεχθεί το Ζήνωνα στη σχολαρχεία, θέση που διατήρησε μέχρι το θάνατό του. Η διδασκαλία του δεν ήταν τόσο επαγωγός, γιατί ενώ ήταν δεινός στο γραπτό λόγο, στον προφορικό κάπως υστερούσε.

 

Η μνήμη του διατηρήθηκε τόσο σεβαστή, ώστε οι Ρωμαίοι, μετά το θάνατό του, έστησαν τον ανδριάντα του Κλεάνθη στη γενέτειρά του Άσσο. Ο θαυμάσιος ύμνος του προς τον Δία, που διασώθηκε ολόκληρος, καθώς και αποσπάσματα από διάφορα φιλοσοφικά του ποιήματα, δείχνουν πως δεν του έλειπαν τα ποιητικά χαρίσματα. Είχε επίσης ζωηρή επίδοση στη μουσική. Πέθανε σε βαθύτατο γήρας, σε ηλικία 99 ετών.

 


Κλειτόμαχος

Καρχηδόνα, 187 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Γιός του Θεογνήτου. Στην πατρίδα του ασχολήθηκε με τη φιλοσοφία. Σε ηλικία 40 ετών ήλθε στην Αθήνα, όπου έμαθε Ελληνικά και εξελλήνισε το όνομά του, που στη γλώσσα του ήταν Hasdrubal. Έγινε μαθητής του Καρνεάδη επί 19 χρόνια. Καθώς μάλιστα απέβη ένας από τους πιο διακεκριμένους μαθητές του, περιβλήθηκε το αξίωμα του σχολάρχη στην Ακαδημία (127 π.Χ.), αφού προηγουμένως διηύθυνε τη δική του σχολή που ίδρυσε στο Παλλάδιο, όπως αναφέρει ο Απολλόδωρος. Οι μελέτες του τον εξοικείωσαν με τη διδασκαλία των Περιπατητικών και Στωικών φιλοσόφων, χωρίς όμως ποτέ να μαθητεύσει στις αντίστοιχες σχολές. Τη στωική διδασκαλία μάλιστα τη γνώριζε λεπτομερώς, καθώς αποτελούσε κύριο στόχο της πολεμικής του δασκάλου του Καρνεάδη. Υπήρξε πολυγραφότατος (400 βιβλία κατά τον Διογένη τον Λαέρτιο), σε αντίθεση με τον διδάσκαλό του, του οποίου τις απόψεις κατεξοχήν αυτός διασώζει.

 

Ο Κλειτόμαχος επέμενε ότι ο Καρνεάδης ποτέ δεν εκδήλωσε προτίμηση σε καμία επιστημολογική αρχή. Ο Στοβαίος αναφέρει απόφθεγμά του: «Ουδέν των ανθρωπίνων βέβαιον εστί, αλλά πάντα φέρεται φορά τινι παραλόγω». Ως προς τα γνωσιολογικά προβλήματα, έμεινε πιστός στη διδασκαλία του Καρνεάδη, αλλά, όπως ο ίδιος ομολογούσε, δεν μπορούσε να καταλάβει τη γνώμη του δασκάλου του ως προς την ηθική. Ο Κλειτόμαχος παρομοίαζε τη διαλεκτική με τη σελήνη, που άλλοτε αυξάνεται και άλλοτε μειούται. Πέθανε το έτος 110 π.Χ.

 


Κλεόβουλος ο Λίνδιος

Λίνδος Ρόδου, 6ος αιώνας  π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Ένας από τους Επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας και Τύραννος της Λίνδου στη νήσο Ρόδο. Έζησε και ήκμασε κατά τον έκτο π.Χ. αιώνα. Σ’ αυτόν αποδίδονται πλείστα γνωμικά, πολλά από τα οποία αποδίδονται και σε άλλους φιλοσόφους. Μερικά απ’ αυτά είναι τα «μέτρον άριστον», «νουν ηγεμόνα ποιού», «ηδονής κράτει» και άλλα.

Κράντωρ

Σολοί Κύπρου, 3ος αιώνας  π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Οπαδός των πλατωνικών δογμάτων της αρχαίας ακαδημίας και μαθητής του πλατωνικού Ξενοκράτους (η ακμή του μεταξύ 4ου και 3ου π.Χ. αιώνα). Συνέγραψε το Περί πένθους, στο οποίο αποδεχόταν το μέτρο στα πάθη και στη γενική απόλαυη του βίου, σε αντίθεση προς τις αντιλήψεις των Στωικών και των Κυνικών, οι οποίοι επιζητούσαν την πλήρη συμμετοχή σε αυτά. Ο Κράντωρ συνέγραψε επίσης σχόλιο στον Τίμαιο του Πλάτωνος.

 

 


 

Κράτης ο Κυνικός

Θήβα, 4ος αιώνας  π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Περιώνυμος Κυνικός φιλόσοφος, γιός του Ασκώνδα, μαθητής του Διογένη, τον οποίο ακολουθούσε συνεχώς. Άκμασε περί το 330 π.Χ. Η οικογένειά του ήταν πλούσια, ο ίδιος όμως έζησε φτωχός, διότι, κατά ορισμένους, μοίρασε την περιουσία του στους φτωχούς, κατ’ άλλους έριξε τα χρήματά του στην θάλασσα, ενώ υπάρχει και η παράδοση ότι τα κατέθεσε σε τραπεζίτη με τον όρο να τα παραδώσει αυτός στα τέκνα του μόνο αν δεν γίνουν φιλόσοφοι, ειδάλλως να τα μοιράσει στο λαό.

 

Ο Κράτης πίστευε ότι οι φιλόσοφοι δεν έχουν ανάγκη τα χρήματα. Αν και ήταν άσχημος και κυφός, τον ερωτεύτηκε η Ιππαρχίς, που καταγόταν από ευγενή οικογένεια της Θράκης. Ο αδελφός της Ιππαρχίδος Μητροκλής, αρχικά μαθητής του Ξενοκράτη και του Θεοφράστου, έγινε Κυνικός χάρη στον Κράτη και στα επιχειρήματα που του ανέπτυξε. Έτσι, παρουσίασε στην αδελφή του την εικόνα του νέου του δασκάλου τόσο ζωηρά ώστε αυτή τον αγάπησε και θέλησε να τον παντρευτεί, δεχόμενη τον όρο να ακολουθεί τον βίο του. Ο Κράτης, νυμφευόμενος, προέβη σε πράξη ασυνεπή προς την κυνική διδασκαλία, ονόμαζε δε τον γάμο του «κυνογαμία».

 

Η ανεκδοτολογία η σχετική με τον Κράτη είναι μεγάλη. Στην προσπάθειά του να συμφωνήσει με τα δόγματα της κυνικής φιλοσοφίας θεωρούσε το γάμο ως σχέση που δεν εμποδίζει την ανεξαρτησία, αφού συνάπτεται από ελεύθερα άτομα. Εισερχόταν απρόσκλητος στα σπίτια, γι’ αυτό και απέκτησε το προσωνύμιο «Θυρεπανοίκτης». Όταν εξορίστηκε ο Δημήτριος ο Φαληρεύς, ο Κράτης τον παρηγόρησε τόσο φιλικά ώστε ο πρώτος καταράστηκε τον προηγούμενο τρόπο ζωής του που τον εμπόδισε να γνωρίσει έναν τέτοιο άνθρωπο. Έγραψε έργα που φέρουν το συνοπτικό τίτλο Παίγνια και έχουν κυρίως ηθικό χαρακτήρα.

 

 


 

Κράτης ο Πλατωνικός

Αθήνα, 3ος αιώνας π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Γιός του Αντιγένη, Θριάσιος ως προς τον δήμο. Υπήρξε μαθητής του Πολέμωνος, τον οποίον διαδέχθηκε στη σχολαρχία της Ακαδημίας (270-265 π.Χ.). Όταν πέθανε, το 265π.Χ. τάφηκε στον ίδιο τάφο με τον Πολέμωνα. Αν και δεν ασχολήθηκε με την πολιτική, παρεκλήθη από τους Αθηναίους να μεταβεί ως πρεσβευτής προς τον Δημήτριο τον Πολιορκητή και τον Πύρρο. Στις αποστολές του αυτές αναφέρονται οι Δικηγορικοί και Πρεσβευτικοί λόγοι του. Συνέγραψε επίσης τα έργα Περί κωμωδίας και Φιλοσοφούμενα, που διασώθηκαν υπό μορφή αποσπασμάτων.

 

 


 

Λουκιανός

Σαμόσατα, 120 μ.Χ. – μετά το 180 μ.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Περιώνυμος σοφιστής και συγγραφέας. Γεννήθηκε στα Σαμόσατα, γι’ αυτό και Σαμοσατεύς ονομάζεται. Τα Σαμόσατα ανήκαν στη Συριακή ή Ασσυριακή Χώρα της Κιμμαγηνής, γι’ αυτό και θεωρούσε τον εαυτό του Ασσύριο και ντυνόταν κατά τον ασσυριακό τρόπο. Επιδόθηκε στα γράμματα και επιθυμούσε να γίνει ρήτορας, που ήταν τότε και το κορύφωμα της παιδείας.

 

Έμαθε την ελληνική γλώσσα και τη ρητορική και έγινε δικηγόρος στην Αντιόχεια. Αλλά επιθυμώντας φήμη και κέρδος, διδάχθηκε ακόλουθα σοφιστική ρητορική στη Σμύρνη, και σαν σοφιστής άρχισε να επιδεικνύει την τέχνη του σε γιορτές και πανηγύρεις.Περιοδεύεις τη Μικρά Ασία, τη Μακεδονία, και αφού έμεινε αρκετά στην Ελλάδα, πέρασε στην Ιταλία για να καταλήξει στη Ρώμη. Αφού γρήγορα ανεγνώρισε την κενότητα του νέου επαγγέλματος, παραιτήθηκε απ’ αυτό, ετράπη προς τη φιλοσοφία γοητευμένος από τους Πλατωνικούς.

 

Επειδή ήταν φτωχός περιόδευσε σαν σοφιστής τη Γαλατία, διδάσκοντας και απαγγέλλοντας, για να αποκτήσει πλούτο πολύ. Ύστερα απ’ όλα αυτά, ξανάρθε στην Αθήνα, όπου φιλοσοφούσε και συνέγραφε τους περίφημους Διαλόγους του. Ο Λουκιανός, όπως αναφέρεται, έγραψε 82 έργα, από τα οποία πολλά θεωρούνται ψευδεπίγραφα. Τα ωραιότερα έργα του είναι τα διαλογικά. Γενικά οι υποθέσεις των συγγραφών του θέλγουν για την ποικιλία τους.

 

Ο Λουκιανός με οξύτατο βλέμμα διείδε τα πλημμελήματα των συγχρόνων του, τη δεισιδαιμονία, τον παρασιτισμό, την προσποίηση των φιλοσόφων, την απειροκαλία των γραμματικών, πράγματα που στιγμάτισε με γελαστούς χαριεντισμούς και δηκτικά σκώμματα. Δεινός ζωγράφος των ανθρωπίνων αδυναμιών, σκώπτει και χλευάζει, όχι απλώς για να κάνει τον αναγνώστη να γελάσει, αλλά για να διδάξει, επιδεικνύοντας τη φωτεινή διαύγεια και το κάλλος της ελληνικής διάνοιας, σε σύγκριση με την ημιβάρβαρη μωρία των συγχρόνων. Πέθανε στην Αλεξάνδρεια.

 

Έργα του:

  1. Φάλαρις
  2. Ιππίας ή Βαλανείον
  3. Διόνυσος
  4. Ηρακλής
  5. Περί του ηλέκτρου ή των κύκνων
  6. Μυίας εγκώμιον
  7. Περί του οίκου
  8. Πατρίδος εγκώμιον
  9. Περί του ενυπνίου ήτοι βίος Λουκιανού
  10. Τυραννοκτόνος
  11. Αποκηρυττόμενος
  12. Ηρόδοτος ή Αετίων
  13. Ζεύξις ή Αντίοχος
  14. Αρμονίδης
  15. Σκύθης ή Πρόξενος
  16. Δίκη συμφώνων
  17. Υπέρ του εν τη προσαγορεύσει πταίσματος
  18. Περί των διψάδων
  19. Περί του μη ραδίως πιστεύειν διαβολή
  20. Περί της αστρολογίης
  21. Περί θυσιών
  22. Περί πένθους
  23. Περί της Συρίης θεού
  24. Προς τον ειπόντα, Προμηθεύς ει εν λόγοις
  25. Δημώνακτος βίος
  26. Νιγρίνος
  27. Συμπόσιον ή Λαπίθαι
  28. Βίων πράσις
  29. Αναβιούντες ή Αλιεύς
  30. Περί παρασίτου, ότι τέχνη ή παρασιτική
  31. Ψευδοσοφιστής ή Σολοικιστής
  32. Ανάχαρσις ή Περί γυμνασίων
  33. Τοξάρις ή Φιλία
  34. Εικόνες
  35. Υπέρ των εικόνων
  36. Ερμότιμος ή Περί αιρέσεων
  37. Λεξιφάνης
  38. Ευνούχος
  39. Κατάπλους ή τύραννος
  40. Ζεύς ελεγχόμενος
  41. Ζεύς τραγωδός
  42. Θεών κρίσις Θεών εκκλησία
  43. Τα προς Κρόνον
  44. Όνειρος ή Αλεκτρυών
  45. Προμηθεύς
  46. Διάλογος προς Ησίοδον
  47. Ποδάγρα
  48. Μένιππος ή Νεκυιομαντεία
  49. Τίμων ή Μισάνθρωπος
  50. Χάρων ή Επισκοπούντες
  51. Δραπέται
  52. Δις κατηγορούμενος
  53. Φιλοψευδής ή Απιστών
  54. Περί ορχήσεως
  55. Θεών Διάλογοι
  56. Ενάλιοι Διάλογοι
  57. Νεκρικοί Διάλογοι
  58. Εταιρικοί Διάλογοι
  59. Ικαρομένιππος ή Υπερνέφελος
  60. Αληθών διηγημάτων Α, Β
  61. Πλοίον ή Ευχαί
  62. Προς τον απαίδευτον και πολλά βιβλία ωνούμενον
  63. Περί των επί μισθώ συνόντων
  64. Απολογία
  65. Μακρόβιοι
  66. Αλέξανδρος ή Ψευδομάντις
  67. Περί της Περεγρίνου τελευτής
  68. Πως δει ιστορίαν συγγράφειν
  69. Ρητόρων διδάσκαλος
  70. Ψευδολογιστής ή Περί της αποφράδος
  71. Λούκιος ή Όνος
  72. Κυνικός
  73. Φιλόπατρις ή Διδασκόμενος
  74. Επιγράμματα
  75. Έρωτες
  76. Αλκυών ή Περί μεταμορφώσεων
  77. Δημοσθένους εγκώμιον
  78. Ωκύπους
  79. Χαρίδημος ή Περί κάλλους

 


Λύκων

Τρωάδα, 4ος αιώνας  π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Πυθαγόρειος φιλόσοφος. Έζησε κατά τους χρόνους Αριστοτέλη και επέκρινε τις θεωρίες του. Γιός του Αατυάνακτος, υπήρξε σχολάρχης της Περιπατητικής Σχολής (διάδοχος του Στράτωνος) επί 44 χρόνια. Ως φιλόσοφος ήταν ασήμαντος. Συνέγραψε ευτράπελα έργα, οργάνωνε εύθυμα και πολυτελή συμπόσια και ζούσε επιδεικτικά. Βιογραφία του, της οποίας αποσπάσματα διασώθηκαν, έγραψε ο Καρύστιος, ενώ ο Διογένης ο Λαέρτιος μνημονεύει την απολαυστική διαθήκη του. Οι Αθηναίοι ωφελήθηκαν από τις συμβουλές του, ενώ ο ίδιος διακρίθηκε για το φίλαθλο πνεύμα του και τιμήθηκε από τους Αμφικτύονες στους Δελφούς.

 


Μελέαγρος

Γάδαρα Συρίας, 2ος - αρχές 1ου αιώνα π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Επιγραμματοποπιός. Η ακμή του τοποθετείται στα τέλη του 2ου αιώνα και στις αρχές του 1ου αιώνα π.Χ. Στην Κω, όπου εγκαταστάθηκε το 80π.Χ., συγκέντρωσε ποιήματα διαφόρων ποιητών και κατάρτισε ένα είδος ανθολογίας που ονόμασε Στέφανον, γιατί συνέκρινε κάθε ποιητή με ένα ορισμένο λουλούδι. Κατά το μεγαλύτερο μέρος τα ποιήματα περιλαμβάνονται στην Παλατινή Ανθολογία. Στα πρώτα του έργα (Περί δοξών, Συμπόσιον, Χάριτες) ο Μελέαγρος ανέπτυξε με ύφος παιγνιώδες τις φιλοσοφικές αρχές του Κυνικού Μενίππου. Συνέγραψε επίσης ερωτικούς στίχους με τίτλο Παιδικά.

 


Μενέδημος

Ερέτρια, 3ος αιώνας π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Εριστικός φιλόσοφος από την Ερέτρια, που ίδρυσε την Ερετριακή Σχολή (περίπου 339 π.Χ. – περίπου 265 π.Χ.). Κατά τη διάρκεια μιας στρατιωτικής αποστολής στα Μέγαρα, άρχισε να παρακολουθεί τις παραδόσεις του Στίλπωνος, εκπροσώπου της Μεγαρικής Σχολής, ενώ αργότερα συνδέθηκε με την Ηλειακή Σχολή, που είχε ιδρύσει ο Φαίδων. Ηγέτης της σχολής αυτής αργότερα, τη μετέφερε στην Ερέτρια, όπου έγινε γνωστή ως Ερετριακή Σχολή.

 

Ο Μενέδημος δεν άφησε συγγράμματα. Οι φιλοσοφικές θέσεις του και ο ρόλος του στο εριστικό κίνημα δεν μπορούν έτσι να ταυτιστούν και να εκτιμηθούν με βεβαιότητα, δεδομένου ότι και οι αρχαίοι δοξογράφοι παρέχουν συγκεχυμένες και αντιφατικές πληροφορίες. Οπωσδήποτε, η επίδραση δύο διαφορετικών κατευθύνσεων της αρχαίας ελληνικής σκέψης- της μεγαρικής και της ηλειακής-, που ξεπήδησαν από τη σωκρατική διδασκαλία, στηρίζουν την υπόθεση ότι το κέντρο βάρους της φιλοσοφίας του έπεφτε σε θέματα κανονιστικής ηθικής.

 


Μένων

Λάρισα, 5ος αιώνας  π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Με το όνομά του φέρεται διάλογος του Πλάτωνος. Παρακολούθησε μαθήματα του σοφιστή Γοργία. Όπως αναφέρει ο Ξενοφών στο έργο του Κύρου Ανάβασις, συμμετείχε στην εκστρατεία του Κύρου εναντίον του βασιλιά της Περσίας, ως ένας από τους πέντε στρατηγούς που διηύθυναν το ελληνικό μισθοφορικό στράτευμα του Κύρου. Μετά τη μάχη στα Κούναξα, όπου φονεύθηκε ο Κύρος, ο Πέρσης σατράπης Τισσαφέρνης τον έστειλε στον βασιλιά, που τον θανάτωσε αφού τον υπέβαλε σε βασανιστήρια επί έναν χρόνο (Ξενοφώντος, Κύρου Ανάβασις, Β, 6, 29).

 

 


 

Μύσων

Χήνα Λακωνίας, 7ος αιώνας π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Έλληνας φιλόσοφος της εποχής του Σόλωνος, καταγόμενος από τον Χήνα της Λακωνίας. Όταν η αντίδραση προς την τυραννία, που χαρακτήριζε τον 4ο π.Χ. αιώνα, οδήγησε στο να παραλειφθεί από τον κατάλογο των Επτά Σοφών ο Περίανδρος, τύραννος της Κορίνθου, αντικαταστάθηκε από τον Μύσωνα, όπως μαρτυρεί ο Πλάτων (Πρωταγόρας, 343α). Το όνομα του Μύσωνος λείπει, ωστόσο, από τον επίσημο κατάλογο των Επτά Σοφών που καθιερώθηκε από την εποχή του Δημητρίου του Φαληρέως (με το Corpus των αποφθεγμάτων τους που αυτός συγκέντρωσε γύρω στα 300 π.Χ.). Στη φρόνηση του Μύσωνος παρέπεμψε ένας χρησμός του Μαντείου των Δελφών και αποφθέγματά του διέσωσε ο Διογένης ο Λαέρτιος.

 

 


 

Ξενοκράτης

Χαλκηδόνα, περ. 400-314  π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Πλατωνικός φιλόσοφος. Ήταν από τους πρώτους μαθητές του Πλάτωνος και ανέλαβε τη διεύθυνση της Ακαδημίας αμέσως μετά το θάνατο του δεύτερου σχολάρχη της, του Σπευσίππου. Ασχολήθηκε κυρίως με την φύση των θεών και τη σχέση τους με τα ουράνια σώματα και με την πρακτική άποψη της ηθικής. Γνώστης της πυθαγόρειας διδασκαλίας περί αριθμών, διατύπωσε πλατωνικά δόγματα με πυθαγόρεια επένδυση. Μαθητές του ήταν ο Πολέμων, ο Ζήνων ο Στωικός, ο Επίκουρος και ο Κράτης.

 

 

 

 


Ξενοφάνης ο Κολοφώνιος

Κολοφώνα, 6ος αιώνας  π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος ιδρυτής της Ελεατικής σχολής. Γεννήθηκε την Τρίτη ή την τέταρτη δεκαετηρίδα του 6ου π.Χ. αιώνα στην Κολοφώνα. Όταν οι Πέρσες κατέκτησαν την Ιωνία, στα 546, εκπατρίσθηκε και επί πολλά έτη περιερχόταν στις ελληνικές πόλεις σαν ποιητής και ραψωδός, για να εγκατασταθεί, τέλος, στην Ελέα, αποικία που ίδρυσαν στη Μεγάλη Ελλάδα οι πρόσφυγες της Ιωνίας. Το φιλοσοφικό του έργο κατεστράφη, και μόνο από μερικά λείψανα του έργου του «Περί φύσεως», διδακτικού έπους, και τις μαρτυρίες του Αριστοτέλη, Θεοφράστου κ.α., γνωρίζουμε τι πίστευε. Ο Ξενοφάνης μεταφέροντας τη φιλοσοφία από την Ανατολή στη Δύση, προσέδωσε σ’ αυτήν καθαρά θρησκευτική χροιά/ τολμηρός ελεγκτής της πολυθεϊστικής θρησκείας των Ελλήνων, ύψωσε φωνή εναντίον της, και καταφέρθηκε με δριμύτητα κατά των κοσμογονικών προλήψεων και των ηθικών αρχών της ελληνικής Μυθολογίας.

 

Ο Ξενοφάνης αγανακτούσε κυρίως και σάρκαζε για το λόγο ότι η Μυθολογία είχε πλάσει ένα πλήθος από θεούς ανθρωπόμορφους, με όλα τα πάθη και τα ελαττώματα των θνητών. Ότι ο Θεός είναι ένας και αυτός είναι όλος όμμα, όλος ους, όλος νους, και άρχει άσκοπα με την ίδια του τη διάνοια. Όντας αναλλοίωτος και ακίνητος, δεν έχει ανάγκη να μεταναστεύσει από τόπο σε τόπο για να εκτελεί τα θελήματά του. Είναι πανταχού παρών. Η μόνη αυτή θεότητα του Ξενοφάνη εναρμονίζεται με το Σύμπαν, οπότε ο μονοθεϊσμός του είναι ταυτόχρονα και πανθεϊσμός.

 


Ξενοφών

Αθήνα, περ. 430-354 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Διάσημος αρχαίος ιστορικός, φιλόσοφος, συγγραφέας και στρατηγός, μαθητής του Σωκράτη. Μετά την ήττα του Κύρου στα Κούναξα από τον Αρταξέρξη, οδήγησε με χίλιες περιπέτειες και κακουχίες του μυρίους Έλληνες μισθοφόρους στο Βυζάντιο. Οι Αθηναίοι τον κατηγόρησαν ως «λακωνίζοντα» και τον εξόρισαν για να εγκατασταθεί στην Κόρινθο. Αργότερα όμως ξαναγύρισε στην Αθήνα, όπου πέθανε. Τα έργα του, προϊόντα δαιμόνιου πνεύματος και μεστά από υψηλές ιδέες, είναι ιστορικά, ιστορικοπολιτικά, φιλοσοφικά και πρακτικά.

 

Έργα του:

  1. Κύρου Ανάβασις
  2. Ελληνικά
  3. Αγησίλαος (Ξενοφώντος)
  4. Απολογία Σωκράτους (Ξενοφών)
  5. Απομνημονεύματα
  6. Οικονoμικός (Ξενοφών)
  7. Συμπόσιον
  8. Ιέρων ή τυραννικός
  9. Λακεδαιμονίων Πολιτεία
  10. Αθηναίων Πολιτεία
  11. Πόροι ή περί προσόδων
  12. Ιππαρχικός (Λόγος)
  13. Περί ιππικής
  14. Κυνηγετικός
  15. Κύρου Παιδεία

 


Παρμενίδης

Ελέα, περ. 540-450  π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Επιφανής φιλόσοφος της ελεατικής σχολής. Έζησε και ήκμασε περί το 500 π.Χ. Νομοθέτησε στην πατρίδα του Ελέα. Ήταν φίλος του Ξενοφάνους και συνδεόταν με τους Πυθαγόρειους. Ο Θεόφραστος αναφέρει ότι πατέρας του ήταν ο Πύρης. Ο Πλάτων αναφέρει, επίσης, πως ο Παρμενίδης ήρθε στην Αθήνα σε ηλικία 65 ετών και ότι τον συναναστρεφόταν ο νεαρότατος τότε Σωκράτης (14 – 16 ετών). Έτσι συμπεραίνεται πως ο Παρμενίδης θα είχε γεννηθεί στα 520 π.Χ. και ήρθε και έμεινε στην Αθήνα περί το 455. Σ’ ένα ομώνυμο διάλογό του ο Πλάτων εκφράζεται για τον Παρμενίδη με εξαιρετική εκτίμηση, ενώ, αντίθετα, ο Αριστοτέλης πολεμούσε τις θεωρίες του Παρμενίδη και ολόκληρης της ελεατικής σχολής. Σαν μόνο έργο του Παρμενίδη αναφέρεται το «Περί φύσεως», που είναι γραμμένο σε εξάμετρους στίχους και στην Ιωνική διάλεκτο, έργο που επαινούσαν οι αρχαίοι τεχνοκρίτες. Από αυτό σώθηκαν μόνο μερικά αποσπάσματα.

 


Πλάτων

Αθήνα, 429-345 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Φιλόσοφος. Γεννήθηκε στην Αθήνα από γονείς ευγενείς. Το πρώτο όνομά του ήταν Αριστοκλής, ονομάσθηκε δε Πλάτων, για την ευρύτητα του στέρνου του και του μετώπου του. Νέος ασχολήθηκε με την ποίηση, αλλά γρήγορα επιδόθηκε οριστικά στη φιλοσοφία. Εικοσαετής προσκολλήθηκε στο Σωκράτη και έμεινε κοντά του επί εννέα έτη. Η αγάπη του προς αυτόν δεν έχει στην ιστορία όμοιο δείγμα αφοσιώσεως μαθητού προς δάσκαλο. Έκανε διάφορα ταξίδια στην Αίγυπτο, στην Κυρήνη, στη Σικελία, στη Μ. Ασία για να γνωριστεί με πολλούς φιλοσόφους της πυθαγορείου, ιδιαίτερα, σχολής.

 

Στις Συρακούσες, συνδέθηκε με φιλία με τον τύραννο Διονύσιο και τους συγγενείς του. Αργότερα, επειδή δυσαρέστησε τον τύραννο με την παρρησία του, αυτός, για εκδίκηση, τον πούλησε στο Σπαρτιάτη πρεσβευτή ως δούλο, για να τον απελευθερώσει με εξαγορά ο φιλόσοφος Αννικέριος. Αφού επέστρεψε στην Αθήνα, σαράντα πια ετών, ίδρυσε τακτική σχολή, τη λεγομένη Ακαδημία, που πήρε το όνομά της από τον τόπο, όπου ήταν αφιερωμένος στον ήρωα Ακάδημο. Στην Ακαδημία του, ο Πλάτων, δίδαξε επί 42 έτη, οι δε μαθητές του αποτέλεσαν ένα είδος συνδέσμου επιστημονικού, που διατηρήθηκε μέχρι το 525 μ.Χ. Πέθανε στην Αθήνα σε ηλικία 81 ετών, την ημέρα των γενεθλίων του. Ο τάφος του, στον Κεραμεικό, σωζόταν ως τα χρόνια του Παυσανία. Έγραψε την «Απολογία» του Σωκράτη, του οποίου τη φιλοσοφία εκθέτει, συμπληρώνει, συστηματοποιεί και εξαίρει.

 

Η πλατωνική φιλοσοφία πραγματεύεται τη φύση του «αισθητού» και του «υπεραισθητού» κόσμου, και αποτελεί το πρώτο στην Ιστορία καθολικό σύστημα. Του συστήματος αυτού η επίδραση στο μεταγενέστερο κόσμο υπήρξε ανυπολόγιστη.

 

Έργα του:

  1. Απολογία Σωκράτους
  2. Συμπόσιον
  3. Νόμοι
  4. Πολιτεία
  5. Φαίδρος
  6. Τίμαιος
  7. Κριτίας
  8. Θεαίτητος
  9. Πρωταγόρας
  10. Γοργίας
  11. Σοφιστής
  12. Πολιτικός
  13. Φίληβος
  14. Παρμενίδης
  15. Κρατύλος
  16. Φαίδων
  17. Ευθύδημος
  18. Μενέξενος
  19. Λάχης
  20. Λύσις
  21. Αλκιβιάδης
  22. Ερασταί
  23. Ευθύφρων
  24. Κρίτων
  25. Ίων
  26. Ιππίας μείζων
  27. Ιππίας ελάσσων
  28. Ίππαρχος
  29. Θεάγης
  30. Χαρμίδης
  31. Μένων
  32. Κλειτοφών
  33. Μίνως
  34. Επινομίς
  35. Όροι
  36. Νοθευόμενοι
  37. Επιστολαί

 


Πρωταγόρας

Άβδηρα, 480-410 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Διάσημος σοφιστής. Γεννήθηκε στα Άβδηρα, περί το 480 π.Χ. Το αρχικό του επάγγελμα ήταν αχθοφόρος. Τον ανακάλυψε ο Δημόκριτος, τον πήρε κοντά του, και τον έκανε γραμματέα του και μαθητή του. Περιηγήθηκε διάφορες ελληνικές πόλεις, καθώς και της Κάτω Ιταλίας, σαν διδάσκαλος της ρητορικής. Σχετίσθηκε με τον Περικλή και τον Ευριπίδη και τιμήθηκε πολύ στην Αθήνα. Ύστερα όμως κατηγορήθηκε για αθεΐα και τον φυγάδευσαν νύκτα. Τα βιβλία του κάηκαν δημόσια στην αγορά. Πηγαίνοντας στη Σικελία πνίγηκε κατά τον πλουν σε ηλικία περίπου εβδομήντα ετών.

 

Ο Πρωταγόρας, όπως και ο Ηράκλειτος, πίστευε στη διηνεκή ροή των όντων στο σύμπαν. Ο άνθρωπος γνωρίζει πράγματα όχι όπως είναι αυτά, αλλά όπως του εμφανίζονται στις αισθήσεις του. Κατά τον Πρωταγόρα δεν υπάρχουν αλήθειες που να ισχύουν, και κάτι που στον ένα φαίνεται αληθινό μπορεί στον άλλο να φανεί ψευδές. Για κάθε πράγμα υπάρχουν δύο αντίθετες εκδοχές. Την αρετή ακόμα την θεωρούσε απλώς σαν μια αγαθή έξι, που προπαρασκευάζει καλύτερη ψυχική διάθεση και προτρέπει τους ανθρώπους στη δράση. Για την ύπαρξη των θεών, ο Πρωταγόρας έλεγε: «δεν ξέρω τίποτα, γιατί μ’ εμποδίζουν να μάθω «το σκοτεινό του πράγματος και η βραχύτης της ανθρώπινης ζωής». Το κυριότερο έργο του ήταν το «Περί αληθείας».

 


Πυθαγόρας ο Σάμιος

Σάμος, 6ος αιώνας  π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Μέγας σοφός της αρχαιότητος, ο ιδρυτής της λεγομένης Ιταλικής Πυθαγορείου Σχολής. Γεννήθηκε στη Σάμο και ήταν υιός του Μνησάρχου του δακτυλογράφου και της ωραιοτάτης Πυθαΐδος. Με σύσταση του Σαμίου τυράννου Πολυκράτη, πήγε στην Αίγυπτο κοντά στον Άμασιν. Έμεινε εκεί, έμαθε τη γλώσσα των Αιγυπτίων, μυήθηκε στα αιγυπτιακά άδυτα και μελέτησε τις Βίβλους των. Ύστερα πήγε στην Κρήτη και μαζί με τον Επιμενίδη κατέβηκαν στο Ιδαΐον άντρον. Είχε δάσκαλο τον Φερεκύδη, στην Λέσβο, και τον Αναξίμανδρο στη Μίλητο. Επιστρέφοντας στη Σάμο και θέλοντας να διαδώσει τις γνώσεις του, δεν έγινε ούτε κατανοητός ούτε πιστευτός. Γι’ αυτό το λόγο πήγε στη Σικελία, όπου τον υπεδέχθησαν με ευμένεια διάφορες ιταλικές πόλεις. Ιδιαίτερα στον Κρότωνα, όπου και νυμφεύθη, ίδρυσε την πρώτη εταιρεία και μύησε τους πρώτους μαθητές του.

 

Σκοπός της πυθαγορείου κινήσεως ήταν η δημιουργία σοφών και ενάρετων ανδρών, οι οποίοι θα μπορούσαν να αναλάβουν τη διακυβέρνηση των πόλεων. Οι αντίπαλοι του Πυθαγόρα, που ανησύχησαν, με επικεφαλής τον ευγενή και πλούσιο Κύλωνα, κατόρθωσαν να διαλύσουν με συκοφαντίες την εταιρεία και να σκοτώσουν ή να διασκορπίσουν τα μέλη της. Ο Πυθαγόρας κατέφυγε στο Μεταπόντιο, όπου και αργότερα πέθανε. Γενικά ο βίος του και η διδασκαλία του περιβάλλεται από θρύλους. Πάντως αποτελείτο από διαφόρους βαθμούς μυήσεων, οι πρώτοι από τους οποίους ήταν η σκληρή πειθαρχεία και η σιωπή. Η σχολή ήταν κλειστή για τους βέβηλους και οι γνώσεις ήταν αποκλειστικό κτήμα των μυστών, οι οποίοι με κανένα τρόπο δεν έπρεπε να γράφουν ή να διαδίδουν προφορικά τα μυστικά που διδάσκονταν και που ήταν κυρίως τα μαθηματικά.

 

Ο Πυθαγόρας απέδιδε στους αριθμούς μεταφυσικές ιδιότητες, λέγοντας ότι αυτοί, οι αριθμοί, διέπουν τις κινήσεις των αστέρων και ότι κατέχουν ορισμένη θέση στο Διάστημα. Οι Πυθαγόρειοι εργάσθηκαν με σημαντικές αποδόσεις και στη Γεωμετρία.

 


Σόλων ο Αθηναίος

Αθήνα, περ. 640 - περ. 560 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Μέγας Αθηναίος νομοθέτης, φιλόσοφος και ποιητής. Ανήκε σε πλούσια και αριστοκρατική οικογένεια του γένους των Κοδριδών και είχε πατέρα τον Εξηκεστίδη. Όταν έχασε την περιουσία του, στράφηκε προς το εμπόριο και γι’ αυτό ταξίδεψε στην Αίγυπτο και στη Μικρά Ασία. Από παιδί εκπαιδεύθηκε και ανατράφηκε αρμονικά. Επωφελήθηκε των δεκαετών ταξιδιών του, για να μελετήσει ξένους πολιτισμούς και νόμους, καθώς και τον πολιτικοοικονομικό βίο άλλων χωρών. Τα αποκτηθέντα εφόδια αυτά, όταν ήλθε η κατάλληλη στιγμή, τα χρησιμοποίησε αποτελεσματικά για την κοινωνική και οικονομική ανόρθωση της πατρίδας του, για να αναδειχθεί ο σπουδαιότερος άνδρας της εποχής του.

 

Την εμπιστοσύνη του κοινού την κέρδισε πρώτα σαν ποιητής, επηρεάζοντας με τους φλογερούς του στίχους την αθηναϊκή δημόσια γνώμη, συμβουλεύοντας, ενθαρρύνοντας και ενθουσιάζοντας τους Αθηναίους. Αφού διέγνωσε ότι η κακοδαιμονία των Αθηνών και οι έριδες, δεν ήταν άλλο παρά αγώνας τάξεων, και υποσχέθηκε μέσα στα ποιήματά του τη θεραπεία του κακού, εξελέγη στα 594 π.Χ. άρχων με απεριόριστη εξουσία, για να θεραπεύσει τις κοινωνικές πληγές από τις οποίες έπασχε η πόλη επέτυχε με μια δικαιότερη νομοθεσία να εξισώσει σχεδόν τις τάξεις και να ανακουφίσει τους καταπιεζόμενους πολίτες, με την ελάφρωση των χρεών, την απελευθέρωση των δούλων, την άρση υποθηκών σε κτήματα, την απαγόρευση της προσωπικής δουλείας του οφειλέτου και της οικογενείας του, τη βελτίωση των όρων δανεισμού κ.α. Επί πλέον εφήρμοσε και νομισματική μεταρρύθμιση και άλλες πολλές δικονομικές μεταρρυθμίσεις.

 

Ο Σόλων κατατάσσεται μεταξύ των Επτά Σοφών της αρχαίας Ελλάδος.

 


Σπεύσιππος

Αθήνα, 339 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος, σχολάρχης της Πλατωνικής Ακαδημίας μετά τον θάνατο του Πλάτωνος (347 π.Χ.). Ο Σπεύσιππος, ανιψιός και μαθητής του Πλάτωνος, τον είχε συνοδεύσει στο ταξίδι του στη Σικελία το 361 π.Χ. Ήταν επίσης υπέρμαχος του προσεταιρισμού, εκ μέρους του θείου του, των πολιτικών προσωπικοτήτων, συμπεριλαμβανομένου του Διονυσίου Β΄ των Συρακουσών.

 

Από τα φιλοσοφικά κείμενα του Σπευσίππου διασώζονται ορισμένα αποσπάσματα, αναφορές του σε άλλους συγγραφείς και κυρίως ένα εκτεταμένο τμήμα του έργου του περί των Πυθαγορείων αριθμών. Όπως πολλοί σύγχρονοί του και άμεσοι διάδοχοί του στην νεοσύστατη Ακαδημία, ο Σπεύσιππος έδωσε έμφαση στη σημασία των αριθμών και των αριθμητικών συνδυασμών και μείωσε τη σημασία των ιδεών. Στο απόσπασμα, για παράδειγμα, από το περί αριθμών έργο του εξηγείται η ειδική σημασία – προερχόμενη από την «τελειότητά» του – του αριθμού δέκα.

 

Σύμφωνα με τα αναφερόμενα από τον Αριστοτέλη, τα οποία όμως συχνά κρίνονται ως ανακριβή στα σημεία που αναφέρονται στον Πλάτωνα, ο Σπέυσιππος υιοθέτησε το πλατωνικό δόγμα σύμφωνα με το οποίο το σύνολο των πραγμάτων προέρχεται αχρονικά από δύο αντίθετες αρχές, το «Εν» και την απροσδιόριστη «δυάδα» ως αρχές του καλού και του κακού αντίστοιχα. Ο Σπεύσιππος πάντως αρνιόταν την απόδοση σ’ αυτά ηθικών αξιών. Οργάνωσε την πραγματικότητα χρησιμοποιώντας αριθμητικούς όρους, σε δέκα προοδευτικά αποπνευματούμενες σφαίρες. Μεταξύ των σφαιρών των πραγματικών αριθμών («μαθηματικών») και αυτών του σώματος («αισθητών») τοποθέτησε τη σφαίρα της ψυχής, της οποίας όλα τα τμήματα θεωρούσε αθάνατα. Ο Αριστοτέλης ασκεί έντονη κριτική στον Σπεύσιππο, το «Όμοια» όμως του Σπευσίππου (μια συγκριτική μελέτη φυσιολογίας φυτών και ζώων) συγκρίνεται επάξια με το Περί ζώων ιστορίαι του ίδιου του Αριστοτέλη, και πιθανότατα ανακλά την άποψη του Σπευσίππου ότι τίποτα δεν είναι δυνατόν να οριστεί αν δεν οριστούν ταυτοχρόνως τα πάντα, γιατί η ταξινόμηση και ο ορισμός συνδέονται άμεσα.

 


Στίλπων ο Μεγαρεύς

Μέγαρα, 320 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Διακεκριμένος φιλόσοφος, ο οποίος δίδαξε τόσο στη Μεγαρική Σχολή όσο και στην Αθήνα. Ο χρόνος ζωής και δράσης του προσδιορίζεται μόνον έμμεσα, με την έννοια ότι ήταν σύγχρονος του Δημητρίου του Πολιορκητού και του Πτολεμαίου του Σωτήρος (3ος – 2ος αιώνας π.Χ.). Αναγνώριζε την ύπαρξη μόνο ενός απόλυτου και ακίνητου όντος και απέκρουε την πολλαπλότητα των όντων. Κατά συνέπεια, απέκρουε και την πολυθεΐα. Ως υπέρτατο αγαθό ο Στίλπων θεωρεί την απάθεια της ψυχής. Κανένα σύγγραμμά του δεν έχει διασωθεί.

 


Στράτων

Αθήνα, περ. 270 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Έλληνας φιλόσοφος ο οποίος διαδέχθηκε τον Θεόφραστο στην διεύθυνση της Περιπατητικής Σχολής. Περίφημη ήταν η θεωρία του περί κενού, κατά την οποία όλες οι ουσίες περιέχουν κενό και οι διαφορές βάρους των ουσιών οφείλονται στις διαφορές της έκτασης του κενού. Η θεωρία αυτή αποτέλεσε την θεωρητική βάση για την κατασκευή μηχανών αέρος και ατμού κατά την ελληνιστική περίοδο, τις οποίες περιέγραψε ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς. Ο Στράτων ήταν ορθόδοξος Αριστοτελικός αλλά επεξεργάστηκε την ερμηνεία του δασκάλου του για τη φύση, δίνοντας έμφαση στη στην αιτιότητα και τον υλισμό, αρνούμενος την επενέργεια θεϊκών δυνάμεων στην διαδικασία της φύσης.

 

Δεν έχει διασωθεί κανένα από τα έργα του.

 


Σωκράτης

Αθήνα, 470-399 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Ένας από τους σοφότερους άνδρες της αρχαιότητας. Γεννήθηκε στην Αθήνα στα 470 π.Χ., και ήταν υιός του γλύπτη Σωφρονίσκου και της μαίας Φαιναρέτης, από το δήμο Αλωπεκής. Στην αρχή δοκίμασε ν’ ακολουθήσει το επάγγελμα του πατέρα του, οι δε Τρεις Χάριτες, άγαλμα που σωζόταν επί Παυσανία, ήταν έργο δικό του. Γρήγορα όμως εγκατέλειψε τη γλυπτική, για ν’ αφοσιωθεί στη φιλοσοφία, στην οποία και αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του, διδάσκοντας, όχι σε σχολείο, αλλά συζητώντας σε κάθε σημείο της πόλεως με ανθρώπους κάθε τάξεως και με κύριο στόχο τα ηθικά, θρησκευτικά, κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα.

 

Η διαλεκτική ικανότητά του, η λεπτότητά του και η πνευματική πρωτοτυπία του με τον τέλεια ηθικό χαρακτήρα του, προσέλκυαν τους νέους αριστοκράτες με τους οποίους ιδιαίτερα συνδεόταν. Αντίθετα προς του συγχρόνους του σοφιστές, ο Σωκράτης δεν ελάμβανε αμοιβή για τη διδασκαλία του. Κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο ξεπλήρωσε το καθήκον του προς την πατρίδα, και αγωνίσθηκε με μεγίστη ανδρεία και καρτερία στην Ποτίδαια όπου, και έσωσε τη ζωή του Αλκιβιάδη (432), στο Δήλιο (424) και στην Αμφίπολη (422). Διετέλεσε επιστάτης των Πρυτάνεων και αντιτάχθηκε στην παράνομη ψηφοφορία με την οποία ο δήμος των Αθηναίων καταδίκασε σε θάνατο τους εννέα στρατηγούς, οι οποίοι, αφού νίκησαν στην ναυμαχία των Αργινουσών, αναγκάσθηκαν από την τρικυμία να αφήσουν άταφους τους πεσόντες. Το ίδιο δεν υπάκουσε και στους τριάκοντα τυράννους, που τον διέταξαν να πάει με τέσσερις άλλους να φέρει στην Αθήνα τον Σαλαμίνιο Λέοντα, για να τον θανατώσουν.

 

Επειδή ο Σωκράτης καταπολεμούσε τις ολέθριες θεωρίες των διαφόρων σοφιστών και κατέκρινε το καθεστώς του δημοκρατικού πολιτεύματος, ονομάζοντας βλακώδη την εκλογή των αρχόντων με κυάμους, δημιούργησε πολλούς εχθρούς, μερικοί από τους οποίους, ως ο Αριστοφάνης, τον συνέχεαν με τους σοφιστές, που τους θεωρούσαν αίτιους των ατυχιών της πόλεως. Έτσι ο σοφός κατηγορήθηκε για ασέβεια από τον πολιτικό Άνυτο, τον ποιητή Μέλητο και το ρήτορα Λύκωνα και, ακόμα, για διαφθορά των νέων. Εισηγητής της κατηγορίας ήταν ο Μέλητος και αυτός τη συνέταξε. Το κείμενο έλεγε: «Αδικεί Σωκράτης ους μεν η πόλις νομίζει θεούς ου νομίζων, έτερα δεν καινά δαιμόνια εισηγούμενος• αδικεί δε και τους νέους διαφθείρων• τίμημα θάνατος». Ο Σωκράτης μπορούσε ν’ αποφύγει την καταδίκη αν δεχόταν ν’ απολογηθεί ή αν εκλιπαρούσε το έλεος των δικαστών, όπως συνηθιζόταν τότε. Όχι μόνο ένα τέτοιο δεν έκανε ο Σωκράτης, αλλά και όταν ο σοφός κηρύχθηκε ένοχος, και συζητείτο, σύμφωνα με το Αττικό Δίκαιο, η επιβλητέα ποινή, ο Σωκράτης αγέρωχος και με θάρρος, δήλωσε ότι του ήταν αδύνατο να διακόψει το έργο της διαπαιδαγωγήσεως των νέων, έργο που μέχρι τώρα έκανε σύμφωνα με τη θέληση του θεού. Η υπερήφανη στάση του Σωκράτη ερέθισε τους δικαστές, και ογδόντα απ’ αυτούς, που πριν είχαν δώσει αθωωτική ψήφο, τώρα ψήφισαν και αυτοί υπέρ της θανατικής ποινής.

 

Επειδή η εκτέλεση της θανατικής ποινής καθυστέρησε, εξ αιτίας της θεωρίας τη Δήλο, ο Σωκράτης έμεινε τριάντα μέρες στη φυλακή, όπου τον επισκέπτονταν οι φίλοι του, όμως αρνήθηκε επίμονα τη σωτηρία του με απόδραση, που του είχαν προετοιμάσει οι φίλοι του, θεωρώντας αυτήν σαν άτιμη πράξη. Έτσι, ήπιε το κώνειο με αδιάσειστη ηρεμία και θεία έξαρση, φιλοσοφώντας ηρεμότατα ακόμα και κατά την ημέρα του θανάτου του. Γρήγορα οι Αθηναίοι μετανόησαν για το θάνατο του σοφού, και με πολλούς τρόπους τίμησαν τη μνήμη του. Λέγεται μάλιστα ότι, όταν παιζόταν στο θέατρο η τραγωδία του Ευριπίδη, που είχε υπόθεση τον άδικο θάνατο του Παλαμήδη, την ώρα που ο χορός τραγουδούσε, λέγοντας «εκάνετε, εκάνετε, τον πάνσοφον, ω Δαναοί, ταν ουδέν αλγύνουσαν αηδόνα μουσάν, των Ελλήνων τον άριστον», το πλήθος των θεατών ξέσπασε σε κλάματα.

 

Για το χαρακτήρα του Σωκράτη συμφωνούν όλες οι πηγές. Η εξωτερική του μορφή δεν είχε τίποτα από την ελληνική καλλονή και τον τύπο του φυσιογνωμικά εξελιγμένου Έλληνα. Ήταν άσχημος, με μάτια πεταγμένα έξω, μύτη κοντή και χονδρή με σηκωμένα ρουθούνια, παχιά χείλη, κεφάλι φαλακρό και κοιλιά εξογκωμένη., ψυχικά όμως και πνευματικά ήταν τύπος υπέροχος και διακρινόταν για τη λεπτότητά του, την εξυπνάδα του, την πρωτοτυπία του, το χρηστό ήθος, την εγκράτεια και την αυτάρκειά του για τη γαλήνη και τη φαιδρότητα της ψυχής του και, όπως λέγει ο Πλάτων, ήταν «ο άριστος, ο φρονιμότατος και δικαιότατος των Ελλήνων».

 

Ο Σωκράτης δεν έγραψε τίποτα και όσα γνωρίζουμε γι’ αυτόν προέρχονται από συγγράμματα του Ξενοφώντα, του Πλάτωνα, και του Αριστοτέλη. Όμως, οι πηγές αυτές παρουσιάζουν διαφορετική κάπως την εικόνα της φιλοσοφίας του Σωκράτη. Ο Ξενοφών δέχεται το Σωκράτη σαν μεταρρυθμιστή της κοινωνίας, οι άλλοι δε, στηριζόμενοι στον Πλάτωνα, τον παριστάνουν κυρίως σαν ηθικοδιδάσκαλο, και άλλοι, τέλος, συμφωνώντας με τον Αριστοτέλη, δέχονται τον Σωκράτη, όχι σαν ηθικοδιδάσκαλο αλλά σαν διαλεκτικό. Η φιλοσοφία του Σωκράτη, στην επιστημονική της μορφή, είναι διαλεκτική, η οποία στην εφαρμογή της πάνω σε συγκεκριμένα πράγματα γίνεται ηθική. Σαν τους σοφιστές, έτσι και ο Σωκράτης, έχει σαν βάση της φιλοσοφίας του όχι τη φύση, αλλά τον άνθρωπο, κατεβάζοντας με αυτό τον τρόπο, ως είπε ο Κικέρων, τη φιλοσοφία από τον ουρανό στη γη.

 


Τίμων

Αθήνα, 320-230 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα


Έλληνας Σκεπτικός φιλόσοφος και συγγραφέας. Ο Τίμων, φτωχός κατά τη νεανική του ηλικία, κέρδιζε τα προς το ζην ως χορευτής. Αργότερα σπούδασε υπό τον Μεγαρέα Στίλπωνα και τον Ηλείο Πύρρωνα. Οι διαλέξεις που έδινε του απέφεραν φήμη και πλούτο, ώστε το 275π.Χ. αποσύρθηκε από την Αθήνα και ασχολήθηκε με την συγγραφή. Από τα έργα του σώζονται μόνο αποσπάσματα. Έγραψε πλήθος πεζών έργων, τραγωδιών, σατυρικών δραμάτων, κωμωδιών, ποιημάτων και σίλλων – σαρκαστικών επιθέσεων κατά δογματικών φιλοσόφων σε παρωδία ηρωικών εξαμέτρων στίχων.

 


Φερεκύδης

6ος αιώνας π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Αρχαίος φιλόσοφος. Γεννήθηκε στη Σύρο. Ίδρυσε φιλοσοφικό-μαθηματική Σχολή στη Σάμο και είχε ανάμεσα στους μαθητές του τον Πυθαγόρα. Πέθανε σε βαθύτατο γύρας. Συνέγραψε το «Περί φύσεως θεών», έργο που εκαλείτο «Επτάμυχος» ή «Πεντάμυχος», από το οποίο διασώθηκαν αποσπάσματα. Ο Φερεκύδης θεωρούσε ως αιώνιες αρχές των όντων τον Δία, τον αέρα, το χρόνο και τη γη, και δεχόταν, ως λέγεται, τη μετενσωμάτωση των ψυχών.

 


Φιλόλαος

περ. 475 π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Φιλόσοφος της Πυθαγόρειας Σχολής. Ο Φιλόλαος γεννήθηκε είτε στον Τάραντα είτε, σύμφωνα με τον ιστορικό του 3ου μ.Χ. αιώνα Διογένη Λαέρτιο, στον Κρότωνα της νότιας Ιταλίας. Όταν μετά το θάνατό του Πυθαγόρα επικρατούσε διχόνοια ανάμεσα στις ιταλικές πόλεις, ο Φιλόλαος, σύμφωνα με κάποιες πηγές, δραπέτευσε πρώτα στην Λευκανία και μετά στη Θήβα. Αργότερα επέστρεψε στην Ιταλία, όπου είναι πιθανόν να δίδαξε τον μετέπειτα φιλόσοφο Αρχύτα.

 

Ο Φιλόλαος διδάχθηκε την περίφημη θεωρία των αριθμών του Πυθαγόρα και τόνιζε τη σημασία των αριθμητικών συνόλων. Ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τις ιδιότητες της δεκάδας, που αποτελεί άθροισμα των τεσσάρων πρώτων αριθμών. Ο Σπεύσιππος, ο διάδοχός του Πλάτωνος στην Ακαδημία, αναφέρεται ότι αναπαρήγαγε το δόγμα των τεσσάρων πρώτων αριθμών από ένα βιβλίο του Φιλολάου.

 

Από τα έργα του Φιλολάου, ωστόσο, μόνο αποσπάσματα έχουν διασωθεί καθώς και η άποψη ότι ο Φιλόλαος υπήρξε ο πρώτος που συστηματοποίησε τον Πυθαγορισμό.

 


Χίλων ο Λακεδαιμόνιος

6ος αιώνας π.Χ.

 

Βιογραφικό Σημείωμα

 

Ένας από τους Επτά σοφούς της αρχαιότητος, υιός του Δαμαγέτου, που έζησε κατά τον έκτο αιώνα π.Χ. Στα 566 διετέλεσε έφορος, για ν’ ανυψώσει την ισχύ αυτού του αξιώματος. Ίσως σ’ αυτόν οφείλονται τα δύο περίφημα αποφθέγματα «Γνώθι σ’ αυτόν» και «Μηδέν άγαν», που ήσαν σκαλισμένα πάνω στον τοίχο του ναού του Απόλλωνος στους Δελφούς. Η παράδοση λέγει ότι πέθανε από χαρά, όταν αγκάλιασε το υιό του Ολυμπιονίκη. Από τα αποφθέγματά του λίγα διασώθηκαν, μια μικρή δε συλλογή είδε το φως μόλις στις αρχές του περασμένου αιώνα.

 


Χρύσιππος

280 - 206 π.Χ

 

Βιογραφικό Σημείωμα


Κορυφαίος Στωικός φιλόσοφος του 3ου π.Χ. αιώνα από τους Σόλους της Κιλικίας ή την Ταρσό. Θεωρείται ο αναγεννητής της Στοάς και ο εκφραστής της στωικής «ορθοδοξίας».

 

Αρχικά μαθήτευσε στην Ακαδημία με σχολάρχη τον Αρκεσίλαο. Η άσκηση και η προπαιδεία του στην διαλεκτική του επέτρεψαν αργότερα να καταστεί «ούτω επίδοξος εν τοις διαλεκτικοίς», ώστε να λέγεται ότι, αν στους θεούς υπήρχε διαλεκτική, δεν θα ήταν άλλη παρά η «χρυσίππειος». Ακριβώς χάρη σ’ αυτήν μπόρεσε αργότερα να ξαναθεμελιώσει και να συστηματοποιήσει τη στωική διδασκαλία με λογικές αποδείξεις. Στην Στοά υπήρξε μαθητής του Κλεάνθους με τον οποίο συχνά συγκρουόταν και τον οποίο διαλέχθηκε το 232 π.Χ.

 

Υπήρξε εργατικότατος («πονικότατος»), στις δε παραδόσεις του, που γίνονταν στο ύπαιθρο, στο Λύκειο, συγκέντρωνε πλήθη. Ο Διογένης ο Λαέρτιοςπαραδίδει έναν αριθμό 750 έργων του που θεωρείται υπερβολικός. Ο Διογένης ο Λαέρτιος παραθέτει μακρύ κατάλογο με τίτλους έργων του.

 
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση

Όροι χρήσης: Για ό,τι ένσταση έχετε για τα κείμενα ή τις φωτογραφίες, παρακαλούμε να επικοινωνήσετε μαζί μας.