Η εμφάνιση του Νουμά

Στις 2 Ιανουαρίου 1903 εκδίδεται ένα νέο λογοτεχνικό περιοδικό με τίτλο Ο Νουμάς. Με οκτώ σελίδες, τρίστηλο και φιλόδοξο, ξεκίνησε να κυκλοφορεί κάθε Πέμπτη και Κυριακή. Οι οικονομικές αδυναμίες του διευθυντή Δημήτρη Ταγκόπουλου στιγμάτισαν τη ζωή του Νουμά, σε βαθμό, που υπήρξαν άπειρες παλινωδίες στην τακτική του κυκλοφορία. Ωστόσο, τίποτα απ’ αυτά δεν αναιρούσε μια μεγάλη συνεισφορά.

Το περιοδικό έγινε εξαρχής το όργανο των δημοτικιστών εναντίον της καθαρεύουσας. Αδιαμφισβήτητος αρχηγός τους και πνευματικός ηγήτορας του Νουμά, ήταν βέβαια ο Ψυχάρης. Τις γραμμές του περιοδικού πύκνωσαν με την παρουσία τους οι αξιότεροι της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Από τον Ψυχάρη, τον Κωστή Παλαμά, τον Αλέξανδρο Πάλλη, τον Αργύ- ρη Εφταλιώτη, τον Κώστα Χατζόπουλο, τον Γιώργη Σκληρό, τον Γεώργιο Δροσίνη, μέχρι τον Νίκο Καζαντζάκη, τον Αλέξανδρο Δελ- μούζο, τον Δημήτρη Γληνό, τον Μάρκο Αυγέρη, τον Ρήγα Γκόλφη, τον Κώστα Βάρναλη. Δεκάδες νέοι των γραμμάτων έκαναν τα πρώτα τους βήματα μέσα από τις στήλες του. Γιατί αν κάτι επιπλέον ξε­χώριζε στον Νουμά ήταν το καλοσώρισμα των νέων λογοτεχνών. Τον χαρακτήριζε η ομοιομορφία στη γλωσσική έκφραση των συνεργα­τών του, κάτι που πρόσφερε εύφορο έδαφος σε συνεργασίες. Κι αυτό τον καθιέρωσε σαν το πρώτο περιοδικό με συνέχεια και συνέπεια ύφους.

Η επιτυχία του Νουμά στους κύκλους των λογίων ξεσήκωσε και μεγάλη αντίδραση εναντίον του. Το επίσημο κράτος και το υπουρ­γείο Παιδείας, οι εφημερίδες της μεγάλης κυκλοφορίας, το κατε­στημένο του Πανεπιστημίου, όλοι οι υπερασπιστές της κυρίαρχης ιδεολογίας, εχθρεύονταν το περιοδικό του Ταγκόπουλου. Μεγαλύτερος πολέμιος εννοείται ήταν ο Μιστριώτης. «Αυτός ο άνθρωπος είχε τρομερή επιρροή στους φοιτητές και στο λαό. Μπορούσε να δημιουργεί οχλαγωγίες όποτε ήθελε και να ρίχνει κυβερνήσεις. Δύναμή του ήταν η αμορφωσιά τον λαού κι η παλαιότατη παράδοση της γλωσσικής πρόληψης». Έτσι περιγράφει την προσω­πικότητα του Μιστριώτη ο ευθυτενής λόγος του Βάρναλη.

Ο Ταγκόπουλος υπήρξε ένας ανιδιοτελής εργασιομανής που αφιέρωσε όλη του τη δραστηριότητα στην έκδοση του περιοδικού και μάλιστα σε πολύ δύσκολες εποχές. Διότι, παρ’ όλο που ο δημοτικισμός είχε εμφανίσει τη δυναμική του από το 1880 επηρεάζοντας τη λογοτεχνία, η αντίδραση εναντίον του ήταν σφοδρή. Ο εκδότης με την αυταπάρνηση που τον διέκρινε, προσέδωσε μαχητικότητα στην υπεράσπιση και διάδοση της ζωντανής γλώσσας του λαού. Βέβαια, η μαχητικότητα του Ταγκόπουλου δεν ήταν πάντοτε αποδεκτή από ομογάλακτους του γλωσσικού. Συχνά τον κατηγορούσαν για επιθετικότητα και διάθεση πολεμικής έναντι των αντιπάλων. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις ήταν η Πηνελόπη Δέλτα, αλλά και ο Πέτρος Βλαστός. «Αλλά διάβαζα τάρα τον Νουμά της 20 Μαΐου, και με πήρε ο θυμός. Γιατί, μα γιατί να μη μπορή η εφημερίδα αυτή να συζητή ευγενικά; γιατί το αιώνιο βρισίδι; γιατί να λέγη ανθρώπους χωρίς χαρακτήρα και τεμπέληδες και ψεύτες, όσους δεν έχουν εντελώς τις ίδιες ιδέες με τον κ. Ταγκόπουλο; Έγραψα πάλι του Έρμονα [φιλολογικό ψευδώνυμο του Π. Βλαστού] για την ίδια δουλειά. Ποιον πείθει έτσι ο Νουμάς; ποιον άνθρωπο με λίγη κρίση μπορεί να πείση; Αν αλλάξω ποτέ και γίνω ‘καθαρευουσιάνα’, θα είναι λάθος του Νουμά». Ο Βλαστός που είχε δεχθεί τις αιτιάσεις της Δέλτα, της απαντά στο ίδιο πνεύμα: «Έχετε πολύ δίκιο να παραπονιέστε για τα φερσίματα του Νουμά. Είναι κάποτε ανυπόφορος. Τον έχω γράψει άπειρες φορές για τα βρισίδια τα παράτοπα μα τον λόγον τον κάνει τον κουφό».

Δεν ήταν, όμως, ο άβολος και συνάμα αψύς χαρακτήρας του Ταγκόπουλου το πρόβλημα. Τούτο πρέπει να είναι ξεκάθαρο. Περισσότερο οι διαφορές οφείλονταν στις προεκτάσεις του δημοτικισμού. Ορισμένοι απαιτούσαν σχέσεις κοινωνικότητας με τους καθα­ρευουσιάνους, ο Ταγκόπουλος δεν λογάριαζε από τέτοια. Από την άλλη πλευρά ήταν και οι πο­λιτικές εντάσεις. Κι αυτές σχετί­ζονταν απόλυτα με το πολιτικό και κοινωνικό πρόβλημα της χώ­ρας.

Στην παρέα του Νουμά θα γα- λουχηθούν και οι σοσιαλιστικές ιδέες. Το γλωσσικό ζήτημα είχε και κοινωνικές ορίζουσες, αυτό ήταν κοινή άποψη. Αν τα ιδεολο­γήματα των καθαρευουσιάνων περιέκλειαν την έννοια του ‘εθνι­κού’ σε όλες τις διαστάσεις του, οι δημοτικιστές, ως συνοδοιπόροι του λαϊκού στοιχείου, βρέθηκαν στην πλειονότητά τους κοντά στη σοσιαλιστική ιδεολογία. Η κοινωνική πεζογραφία του Κώστα Χατζόπουλου και η θεωρητική συμβολή του έργου του Γιώργη Σκληρού - το Κοινωνικόν μας ζήτημα, εκδίδεται στα 1907 - επηρέασαν τη διασύνδεση του Νουμά με τις σοσιαλιστικές ιδέες. Κι αυτό ήταν ένα κρίσιμο θέμα. Δεν πρέσβευαν όλοι οι δημοτικιστές τις ίδιες απόψεις στις πολιτικές προεκτάσεις του δημοτικισμού. Για παράδειγμα, ο Πέτρος Βλαστός σημειώνει σε επιστολή του προς την Πηνελόπη Δέλτα στις 24 Δεκεμβρίου 1907: «Πολύς λόγος γίνεται τώρα στο Νουμά για πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα. Λαμπρή αρχή. Ελπίζω να μορφωθούνε έτσι μερικές θετικές ιδέες για το πολιτικό χρέος των οπαδών της δημοτικής και την ταχτική που πρέπει ν' ακολουθήσουνε. Αυτά τα έλεγα από το 1905 τον Ψυχάρη σαν τον είδα στο Παρίσι, μα κουνούσε το κεφάλι τον. Αυτός νομίζει πως με τη γραμματική θα τα κανονίση όλα. Ελπίζω να μη μας σταθή εμπόδιο καμιά ώρα με τις σοσιαλιστικές θεωρίες του».

Η Δέλτα θα επανέλθει πολύ αργότερα με περισσότερη οξύτητα. Είχε μεσολαβήσει ένα άρθρο του Ταγκόπουλου στο περιοδικό (αρ. τεύχ. 502) που έλαβε μία κατά τη γνώμη της, αμφιλεγόμενη θέση στο ζήτημα της δολοφονίας του βασιλιά Γεωργίου στη Θεσσαλονίκη, στις 5 Μαρτίου 1913, γεγονός που την ώθησε να πάψει τη συνεργασία και τη συνδρομή της προς το περιοδικό. Εκδηλώνει με σαφήνεια την αντίθεσή της στις σοσιαλίζουσες ιδέες των συνεργατών του Νουμά προτείνοντας ευθύς αμέσως στον Δ. Πετροκόκκινο στις 26 Μαρτίου 1913 την έκδοση ενός νέου δημοτικιστικού περιοδικού: «... που να βγει ολότελα από το τραμπούκικο ύψος τον Νουμά και προπάντων από τις επικίνδυνες δήθεν σοσιαλιστικές θεωρίες, που δεν είναι άλλο παρά μια πίκρα τον πεινασμένου εναντίον τον χορτάτου ...». Η Δέλτα, επηρεασμένη στο μέγιστο βαθμό από το πατριωτικό περιεχόμενο του Μακεδονικού αγώνα, δεν μπορούσε να συντροφέψει τον Νουμά στα ιδεολογικά ανοίγματα προς τη σοσιαλιστική κοσμοθεωρία.

 
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση

Όροι χρήσης: Για ό,τι ένσταση έχετε για τα κείμενα ή τις φωτογραφίες, παρακαλούμε να επικοινωνήσετε μαζί μας.